Stock Warrants, odnosno varanti na akcije, predstavljaju finansijske derivate koje najčešće izdaje sama kompanija i koji investitoru daju pravo, ali ne i obavezu, da kupi ili proda akcije po unapred utvrđenoj izvršnoj ceni (Strike Price) u određenom periodu ili na određeni datum.
Vrednost varanta zavisi od vrednosti osnovne imovine (Underlying Asset), najčešće akcije kompanije. Za razliku od standardnih opcija kojima se trguje između investitora, kod varanata kompanija je njihov izdavalac, pa njihovo izvršenje može dovesti do izdavanja novih akcija i razvodnjavanja (Equity Dilution) postojećih vlasničkih udela.
Šta je Stock Warrant?
Stock Warrant je finansijski derivat koji svom vlasniku daje pravo da pod unapred definisanim uslovima kupi ili proda određene akcije.
Kod call varanta (Call Warrant) investitor dobija pravo da kupi akcije po unapred utvrđenoj ceni.
Kod put varanta (Put Warrant) investitor dobija pravo da proda akcije po unapred utvrđenoj ceni, u skladu sa uslovima konkretnog varanta.
Investitor nema obavezu da iskoristi varant. Ako izvršenje nije isplativo, može dozvoliti da varant istekne.
Kako funkcioniše Stock Warrant?
Kod varanta se unapred određuju ključni elementi:
- osnovna imovina – najčešće akcija kompanije,
- izvršna cena (Strike Price) – cena po kojoj se akcija može kupiti ili prodati,
- datum isteka (Expiration Date) ili period tokom kojeg se varant može izvršiti,
- broj akcija koje varant daje pravo da se kupe ili prodaju,
- eventualno odnos konverzije, odnosno broj varanata potreban za kupovinu ili prodaju jedne akcije.
Kod call varanta investitor će ga obično iskoristiti kada je tržišna cena akcije dovoljno viša od izvršne cene da izvršenje bude ekonomski opravdano.
Na primer, ako call varant omogućava kupovinu akcije po 75 €, a tržišna cena akcije poraste na 105 €, varant ima unutrašnju vrednost od 30 € po akciji, pre uzimanja u obzir cene samog varanta i drugih troškova.
Call Warrant – kupovni varant
Call Warrant daje investitoru pravo da kupi određenu količinu akcija po unapred utvrđenoj izvršnoj ceni.
Na primer, pretpostavimo da investitor poseduje call varant sa izvršnom cenom od 75 €, a cena akcije poraste na 105 €.
Ako uslovi varanta omogućavaju izvršenje po toj ceni, investitor može kupiti akciju za 75 €, dok je njena tržišna cena 105 €. Razlika od 30 € predstavlja unutrašnju vrednost varanta pre uračunavanja njegove nabavne cene i drugih troškova.
Ako tržišna cena akcije ostane ispod 75 €, izvršenje varanta uglavnom ne bi bilo ekonomski opravdano. Investitor tada može dozvoliti da varant istekne.
Put Warrant – prodajni varant
Put Warrant daje investitoru pravo da proda određenu količinu akcija po unapred utvrđenoj izvršnoj ceni.
Na primer, ako je izvršna cena 75 €, a tržišna cena akcije padne na 40 €, investitor koji može da izvrši put varant po toj ceni ima unutrašnju vrednost od 35 € po akciji, pre troška kupovine varanta i drugih troškova.
Put varanti se zato mogu koristiti za zaštitu od pada cene akcije ili za špekulaciju na pad vrednosti osnovne imovine.
Zašto kompanije izdaju Stock Warrants?
Jedan od glavnih razloga za izdavanje varanata jeste prikupljanje kapitala.
Kompanija može ponuditi varante zajedno sa drugim hartijama od vrednosti, čime investitorima daje dodatni potencijalni prinos i povećava privlačnost ponude.
Kod izvršenja varanta koji daje pravo na kupovinu novih akcija, kompanija može dobiti novi kapital u visini izvršne cene pomnožene brojem novog izdatih akcija.
Varanti se mogu koristiti i kao deo različitih finansijskih aranžmana, uključujući određene transakcije prikupljanja kapitala i SPAC transakcije.
Važno je razlikovati Stock Warrants od Employee Stock Options. Varanti mogu biti deo kompenzacionih programa, ali njihova osnovna karakteristika je da predstavljaju hartiju od vrednosti koju izdaje kompanija, dok se opcije za zaposlene izdaju u okviru posebnih programa nagrađivanja i imaju drugačije uslove.
Vrste Stock Warrants
Najvažnija podela varanata je na:
Call Warrant
Daje pravo na kupovinu osnovne akcije po unapred određenoj izvršnoj ceni.
Investitor ima potencijalnu korist ako tržišna cena akcije poraste dovoljno iznad izvršne cene.
Put Warrant
Daje pravo na prodaju osnovne akcije po unapred određenoj izvršnoj ceni.
Investitor može ostvariti korist ako tržišna cena akcije padne dovoljno ispod izvršne cene.
Američki i evropski varanti
Prema načinu izvršenja, varanti mogu imati različite karakteristike.
Američki stil omogućava izvršenje varanta bilo kada tokom definisanog perioda do datuma isteka.
Evropski stil omogućava izvršenje samo na datum isteka (Expiration Date).
Međutim, konkretni uslovi zavise od emisije, pa se pre ulaganja moraju proveriti pravila konkretnog varanta.
Kako se kupuju Stock Warrants?
Varantima se može trgovati na berzi ili drugom organizovanom tržištu, u zavisnosti od konkretne emisije. Neki varanti mogu biti dostupni preko brokerskog računa, dok se drugima trguje na manje likvidnim tržištima.
Zbog toga je kod varanata posebno važno proveriti:
- likvidnost,
- raspon između kupovne i prodajne cene,
- datum isteka,
- izvršnu cenu,
- odnos varanta i akcije,
- uslove izvršenja,
- mogućnost prevremenog izvršenja,
- pravila u slučaju korporativnih akcija.
SPAC transakcije su jedan od primera u kojima investitori mogu dobiti varante zajedno sa akcijama u okviru jedne investicione jedinice. Međutim, SPAC ulaganja nose posebne rizike i zahtevaju razumevanje uslova konkretne transakcije.
Stock Warrants i razvodnjavanje vlasništva
Jedna od važnih karakteristika varanata koje izdaje kompanija jeste mogućnost razvodnjavanja vlasništva (Equity Dilution).
Ako investitori izvrše varante i kompanija izda nove akcije, ukupan broj akcija u opticaju se povećava. Ako se istovremeno ne poveća proporcionalno vlasništvo postojećih akcionara, njihov procenat vlasništva može biti smanjen.
Zbog toga postojeći akcionari treba da obrate pažnju na broj potencijalno novih akcija koje bi mogle biti izdate nakon izvršenja svih varanata.
Razlika između Stock Warrants i Stock Options
Iako su Stock Warrants i Stock Options slični jer daju pravo, ali ne i obavezu, da se osnovna imovina kupi ili proda po određenoj ceni, između njih postoje važne razlike.
| Karakteristika | Stock Warrants | Stock Options |
|---|---|---|
| Izdavalac | Najčešće kompanija | Obično investitori/učesnici tržišta kroz standardizovane opcione ugovore |
| Akcije | Mogu nastati nove akcije | Standardne berzanske opcije obično ne stvaraju nove akcije |
| Razvodnjavanje | Moguće | Kod standardnih opcija na akcije uglavnom nema direktnog razvodnjavanja |
| Rok trajanja | Često duži | Često kraći kod standardizovanih opcija |
| Tržište | Berza ili druga tržišta, zavisno od emisije | Organizovana tržišta ili OTC tržište |
| Svrha | Prikupljanje kapitala, finansiranje i drugi aranžmani | Zaštita, špekulacija i upravljanje rizikom |
Važno je naglasiti da se uslovi i struktura mogu razlikovati, pa ova tabela predstavlja opštu razliku, a ne pravilo koje važi za svaki pojedinačni instrument.
Prednosti i rizici Stock Warrants
Stock Warrants mogu omogućiti investitoru leveraged exposure, odnosno izloženost kretanju cene akcije uz manji početni ulog nego kod direktne kupovine akcija.
Međutim, upravo zbog toga mogu predstavljati i veoma rizično ulaganje.
Glavni rizici uključuju:
- mogućnost potpunog gubitka uloženog iznosa ako varant istekne bez vrednosti,
- ograničen rok trajanja,
- visoku osetljivost na promene cene osnovne akcije,
- rizik smanjene likvidnosti,
- mogućnost razvodnjavanja vlasništva kod postojećih akcionara,
- složenije uslove izvršenja u odnosu na direktno posedovanje akcija.
Zaključak
Stock Warrants (varanti na akcije) su finansijski derivati koji investitoru daju pravo, ali ne i obavezu, da kupi ili proda akcije po unapred određenoj izvršnoj ceni.
Najvažnija razlika u odnosu na standardne opcije jeste što varante najčešće izdaje sama kompanija, pa njihovo izvršenje može dovesti do izdavanja novih akcija i potencijalnog razvodnjavanja vlasništva postojećih akcionara.
Za investitora varant može predstavljati način da ostvari potencijalno veću izloženost promeni cene akcije, ali uz značajan rizik da varant izgubi svu vrednost ako se očekivano kretanje cene ne dogodi pre isteka roka.