Treasurys, odnosno američke državne hartije od vrednosti, predstavljaju dužničke finansijske instrumente koje emituje Ministarstvo finansija SAD (U.S. Department of the Treasury) radi finansiranja državnih rashoda i upravljanja javnim dugom.
Treasurys su među najvažnijim i najlikvidnijim hartijama od vrednosti na globalnom finansijskom tržištu. Zbog veoma visokog kreditnog kvaliteta američke savezne vlade, često se smatraju jednim od najsigurnijih oblika ulaganja i koriste kao približna osnova za bezrizičnu stopu (Risk-Free Rate) u finansijskoj analizi.
Zajednički naziv Treasurys obuhvata više vrsta američkih državnih hartija, koje se razlikuju prema roku dospeća, načinu obračuna prinosa i zaštiti od inflacije.
Šta su Treasurys?
Treasurys su dužničke hartije od vrednosti koje izdaje američko Ministarstvo finansija. Kada investitor kupi Treasury Security, on praktično pozajmljuje novac američkoj saveznoj vladi.
Zauzvrat, u zavisnosti od vrste hartije, investitor može primati periodične kamate i na kraju dobiti nazad glavnicu, odnosno nominalnu vrednost hartije.
Treasurys imaju posebno mesto u finansijskom sistemu zbog svoje likvidnosti, velikog obima trgovanja i niskog kreditnog rizika.
Međutim, „veoma sigurna investicija“ ne znači da je potpuno bez rizika. Investitor koji proda Treasury pre dospeća može ostvariti dobitak ili gubitak zbog promene tržišne kamatne stope i cene hartije.
Vrste američkih državnih hartija od vrednosti
Najvažnije vrste Treasurys su:
- Treasury Bills (T-Bills) – kratkoročni državni zapisi
- Treasury Notes (T-Notes) – srednjoročne državne obveznice
- Treasury Bonds (T-Bonds) – dugoročne državne obveznice
- Treasury Inflation-Protected Securities (TIPS) – hartije zaštićene od inflacije
- Floating Rate Notes (FRNs) – državne hartije sa promenljivom kamatnom stopom
Treasury Bills (T-Bills)
Treasury Bills, odnosno T-Bills, predstavljaju kratkoročne državne hartije sa dospećem do jedne godine.
Za razliku od klasičnih obveznica koje isplaćuju kupon, T-Bills se najčešće izdaju uz diskont u odnosu na nominalnu vrednost.
Na primer, investitor može kupiti T-Bill za manje od 1.000 USD, a po dospeću dobiti 1.000 USD. Razlika predstavlja prinos investitora, pre eventualnih troškova i poreza.
T-Bills mogu imati različite rokove dospeća, uključujući kratke rokove od nekoliko nedelja i duže rokove do jedne godine.
Treasury Notes (T-Notes)
Treasury Notes predstavljaju srednjoročne američke državne obveznice. Uobičajeni rokovi dospeća su od 2 do 10 godina.
T-Notes uglavnom imaju fiksnu kamatnu stopu i isplaćuju kupon dva puta godišnje.
Posebno je značajna 10-godišnja Treasury Note, čiji se prinos često koristi kao važan pokazatelj kretanja na tržištu obveznica i dugoročnih kamatnih stopa.
Promene prinosa na 10-godišnje američke državne obveznice mogu uticati i na druge kamatne stope, prinose obveznica i vrednovanje akcija.
Treasury Bonds (T-Bonds)
Treasury Bonds predstavljaju dugoročne američke državne obveznice sa dužim rokom dospeća.
Tradicionalno su povezane sa rokom dospeća od 20 ili 30 godina, a kamata se uglavnom isplaćuje polugodišnje.
Investitor može držati T-Bond do dospeća ili ga prodati na sekundarnom tržištu pre dospeća.
Ako se obveznica proda pre dospeća, njena tržišna cena može biti viša ili niža od cene po kojoj ju je investitor kupio.
Treasury Inflation-Protected Securities (TIPS)
Treasury Inflation-Protected Securities (TIPS) predstavljaju američke državne hartije dizajnirane da pruže zaštitu od inflacije.
Njihova glavnica se prilagođava promenama indeksa potrošačkih cena, pa se nominalna vrednost na koju se obračunava kamata može povećavati ili smanjivati.
TIPS mogu biti posebno zanimljive investitorima koji žele da smanje uticaj inflacije na realnu vrednost ulaganja.
Floating Rate Notes (FRNs)
Floating Rate Notes (FRNs) su američke državne hartije sa promenljivom kamatnom stopom.
Za razliku od hartija sa fiksnim kuponom, kamatna stopa FRN-a periodično se prilagođava prema odgovarajućoj referentnoj stopi.
Zbog toga njihov prihod od kamate može rasti kada referentne kamatne stope rastu, što može smanjiti deo kamatnog rizika u odnosu na dugoročne hartije sa fiksnim kuponom.
Zašto se Treasurys smatraju sigurnim?
Glavni razlog je veoma nizak kreditni rizik američke savezne vlade.
Treasurys predstavljaju direktne obaveze američke savezne vlade, zbog čega ih finansijska tržišta često koriste kao približnu meru za bezrizičnu imovinu.
Zbog toga ih koriste:
- centralne banke,
- komercijalne banke,
- investicioni fondovi,
- osiguravajuće kompanije,
- penzioni fondovi,
- korporacije,
- individualni investitori.
Ipak, treba razlikovati kreditni rizik od drugih vrsta rizika. Treasury može imati veoma nizak kreditni rizik, ali investitor koji je proda pre dospeća i dalje može izgubiti novac zbog promene tržišne cene.
Rizici Treasurys
Kamatni rizik
Cena obveznice i tržišna kamatna stopa uglavnom se kreću u suprotnim smerovima.
Ako kamatne stope porastu, cena postojeće obveznice sa nižim kuponom obično pada. Ako kamatne stope padnu, cena postojeće obveznice obično raste.
Ovaj rizik je veći kod hartija sa dužim rokom dospeća.
Inflacioni rizik
Inflacija smanjuje kupovnu moć budućih kamata i glavnice. Kod klasičnih Treasury hartija investitor zato može ostvariti nominalni prinos, ali realni prinos nakon inflacije može biti mnogo niži.
TIPS su posebno dizajnirane da pruže zaštitu od ovog rizika.
Valutni rizik
Za investitore koji ne koriste američki dolar kao osnovnu valutu postoji i valutni rizik.
Na primer, investitor iz Srbije može ostvariti pozitivan prinos na Treasury u USD, ali njegov rezultat izražen u dinarima zavisi i od promene kursa USD/RSD.
Rizik promene tržišne cene
Treasury kupljen na sekundarnom tržištu može se prodati po ceni koja je viša ili niža od njegove nominalne vrednosti.
Ako investitor drži hartiju do dospeća, pod pretpostavkom da država izvrši ugovorene obaveze, dospećem dobija nominalnu vrednost hartije. Ali ako je proda ranije, tržišna cena određuje ostvareni kapitalni dobitak ili gubitak.
Treasurys i sekundarno tržište
Treasurys se aktivno trguju na sekundarnom tržištu.
To znači da investitor ne mora nužno da čeka dospeće. Treasury može prodati drugom investitoru pre isteka roka.
Cena po kojoj se hartija prodaje zavisi od tržišnih uslova, posebno od:
- trenutnih kamatnih stopa,
- preostalog roka dospeća,
- kuponske stope,
- potražnje za hartijom,
- očekivanja investitora.
Zato cena po kojoj investitor proda Treasury može biti različita od njegove nominalne vrednosti.
Kako kupiti Treasurys?
Investitori mogu doći do američkih državnih hartija na više načina.
Jedna mogućnost je direktna kupovina preko sistema američkog Ministarstva finansija TreasuryDirect za investitore koji ispunjavaju odgovarajuće uslove.
Treasurys se mogu kupiti i preko brokerskih društava, banaka i drugih finansijskih posrednika.
Investitor može ulagati i posredno putem fondova i ETF-ova koji ulažu u američke državne hartije.
Pri izboru načina ulaganja treba uzeti u obzir naknade, likvidnost, valutu, poreski tretman i konkretne uslove instrumenta.
Treasurys kao osnova za Risk-Free Rate
Treasurys imaju važnu ulogu u finansijskom vrednovanju.
Prinosi na američke državne hartije često se koriste kao polazna tačka za procenu Risk-Free Rate, odnosno bezrizične stope.
Ona se koristi u modelima kao što su:
- CAPM (Capital Asset Pricing Model),
- WACC (Weighted Average Cost of Capital),
- modeli diskontovanog novčanog toka (DCF),
- procena očekivanog prinosa.
Zbog toga promene prinosa na Treasury Securities mogu imati uticaj na vrednovanje velikog broja drugih finansijskih instrumenata.
Treasurys u globalnom finansijskom sistemu
Američke državne hartije imaju značaj koji daleko prevazilazi granice SAD.
Zbog svoje veličine i likvidnosti, tržište Treasury hartija predstavlja jedno od najvažnijih tržišta državnih obveznica na svetu.
Promene njihovih prinosa mogu uticati na:
- globalne kamatne stope,
- cene obveznica,
- vrednovanje akcija,
- kurs američkog dolara,
- troškove zaduživanja,
- investicione odluke širom sveta.
Zbog toga investitori širom sveta prate naročito prinose na 2-godišnje i 10-godišnje Treasury hartije.
Treasurys i investitori iz Srbije
Za investitora iz Srbije ulaganje u Treasurys predstavlja ulaganje u američki dolar i američko tržište državnih obveznica.
Pored prinosa same hartije, investitor treba da razmotri i kurs USD/RSD. Promena kursa može značajno uticati na konačan rezultat izražen u dinarima.
Takođe treba proveriti dostupnost konkretnog instrumenta preko domaćeg ili stranog brokera, transakcione troškove i poreski tretman prihoda i kapitalnih dobitaka.
Zaključak
Treasurys su američke državne hartije od vrednosti koje izdaje Ministarstvo finansija SAD radi finansiranja državnih potreba i javnog duga.
Najvažnije vrste su Treasury Bills, Treasury Notes, Treasury Bonds, TIPS i Floating Rate Notes. Zbog veoma niskog kreditnog rizika i visoke likvidnosti, Treasurys imaju posebno mesto u globalnom finansijskom sistemu i često služe kao osnova za procenu Risk-Free Rate.
Ipak, nisu potpuno bez rizika. Investitor može biti izložen kamatnom, inflacionom, tržišnom i valutnom riziku, naročito ako Treasury prodaje pre dospeća ili ulaže izvan svoje domaće valute.