Open Markets (Otvorena tržišta): Kako funkcionišu tržišta sa slobodnijim pristupom i konkurencijom

Open Markets, odnosno otvorena tržišta, predstavljaju tržišta na kojima je učesnicima omogućeno relativno slobodno učešće, uz ograničen broj prepreka za ulazak, poslovanje i trgovinu. Na takvim tržištima cene se u velikoj meri formiraju delovanjem ponude i potražnje, a konkurencija između proizvođača, prodavaca i kupaca ima važnu ulogu.

Otvoreno tržište ne znači da je tržište potpuno bez regulacije. U praksi postoje različiti zakoni, porezi, licence, standardi, pravila zaštite potrošača i drugi regulatorni zahtevi. Stepen otvorenosti zato zavisi od konkretnog tržišta i vrste proizvoda ili usluge.

Šta je Open Market?

Open Market je tržište na kojem relativno veliki broj učesnika može da pristupi tržištu i međusobno trguje, bez neopravdanih ili izrazito restriktivnih prepreka.

Na otvorenom tržištu:

• kupci mogu birati između različitih prodavaca;
• prodavci mogu konkurisati za kupce;
• cene se uglavnom formiraju na osnovu ponude i potražnje;
• novi učesnici mogu pokušati da uđu na tržište;
• trgovina je relativno slobodna, u okviru važećih pravila.

Međutim, otvoreno tržište nije isto što i potpuno neregulisano tržište. Regulatorna pravila mogu postojati i na veoma otvorenim tržištima.

Kako funkcioniše otvoreno tržište?

Osnovni mehanizam otvorenog tržišta jeste konkurencija.

Kada postoji više prodavaca istog ili sličnog proizvoda, oni međusobno konkurišu cenom, kvalitetom, uslugom, dostupnošću i drugim karakteristikama. Kupci, sa druge strane, mogu birati između više ponuđača.

Ako tražnja za određenim proizvodom raste, a ponuda ostane ista, cena može rasti. Ako ponuda raste brže od tražnje, konkurencija može izvršiti pritisak na smanjenje cena.

Zbog toga otvorena tržišta mogu doprineti efikasnijoj raspodeli resursa i većem izboru proizvoda i usluga, mada stvarni rezultati zavise od strukture konkretnog tržišta.

Otvoreno tržište i slobodna trgovina

Open Market i Free Trade nisu potpuno isti pojmovi.

Slobodna trgovina (Free Trade) odnosi se prvenstveno na trgovinu između zemalja uz manje trgovinskih prepreka, kao što su carine, kvote i određene uvozne ili izvozne restrikcije.

Otvoreno tržište je širi pojam koji opisuje stepen pristupa određenom tržištu i mogućnost učestvovanja različitih kupaca i prodavaca.

Zemlja može imati relativno otvoreno domaće tržište, a istovremeno primenjivati određene carine ili druge mere na međunarodnu trgovinu.

Primeri otvorenih tržišta

Jednostavan primer može biti lokalna pijaca na kojoj veći broj prodavaca nudi slične proizvode, a kupci slobodno biraju od koga će kupiti robu.

Berzansko tržište takođe predstavlja primer tržišta sa relativno otvorenim pristupom, iako učešće nije potpuno bez uslova. Investitori moraju koristiti odgovarajuće posrednike i poštovati pravila berze i regulatornog sistema.

Drugi primer mogu biti pojedina tržišta na kojima više kompanija konkuriše u proizvodnji i prodaji određenog proizvoda ili usluge.

Važno je naglasiti da otvorenost tržišta ne znači odsustvo pravila. Čak i tržišta sa velikim brojem učesnika mogu imati značajne regulatorne i tehničke zahteve.

Open Market u odnosu na Closed Market

Closed Market, odnosno zatvoreno tržište, predstavlja tržište sa većim ograničenjima pristupa ili učešća.

Na zatvorenijem tržištu mogu postojati:

• ograničenja za ulazak stranih kompanija;
• visoke carine;
• uvozne kvote;
• državne dozvole i licence;
• ograničenja vlasništva stranaca;
• državne subvencije domaćim proizvođačima;
• druga pravila koja ograničavaju konkurenciju ili pristup tržištu.

Nasuprot tome, otvorenije tržište nastoji da omogući većem broju učesnika da posluju i međusobno konkurišu.

U praksi većina tržišta nije potpuno otvorena niti potpuno zatvorena. Postoji čitav spektar stepena otvorenosti.

Konkurentske i regulatorne prepreke

Važno je razlikovati barijere za ulazak od regulatornih pravila.

Kompanija može imati poteškoće da uđe na tržište čak i kada država ne postavlja velike regulatorne prepreke.

Na primer, novi konkurent može imati problem zbog:

• visokih početnih ulaganja;
• snažnih postojećih brendova;
• ekonomije obima;
• razvijene distributivne mreže;
• tehnoloških zahteva;
• pristupa dobavljačima;
• lojalnosti kupaca postojećim kompanijama.

Takve prepreke nazivaju se konkurentske ili ekonomske barijere za ulazak i mogu postojati i na relativno otvorenim tržištima.

Open Market i međunarodna trgovina

U međunarodnoj trgovini otvorenije tržište obično podrazumeva manje prepreka za prekograničnu trgovinu.

Države mogu međutim koristiti različite instrumente trgovinske politike, uključujući:

• carine;
• kvote;
• uvozne dozvole;
• tehničke standarde;
• sanitarne i fitosanitarne zahteve;
• subvencije;
• antidamping mere.

Zbog toga se ne može jednostavno reći da otvoreno tržište nema carine, poreze ili licence. Pravilnije je reći da ima relativno manje prepreka za pristup i konkurenciju u poređenju sa zatvorenijim tržištem.

Open Market i finansijska tržišta

Termin Open Market koristi se i u finansijama.

Na finansijskom tržištu otvoren pristup omogućava različitim investitorima i institucijama da trguju finansijskim instrumentima, pod uslovima koje određuju zakoni, regulatori i pravila konkretnog tržišta.

Na primer, na organizovanom tržištu akcija investitori mogu kupovati i prodavati akcije putem ovlašćenih posrednika. Cene se formiraju kroz interakciju ponude i tražnje.

Open Market Operations nije isto što i Open Market

Posebno je važno razlikovati Open Market od pojma Open Market Operations (OMO).

Open Market je opšti ekonomski pojam koji opisuje tržište sa relativno slobodnim pristupom i konkurencijom.

Open Market Operations, odnosno operacije na otvorenom tržištu, predstavljaju konkretne operacije centralne banke kojima ona kupuje ili prodaje određene finansijske instrumente radi uticaja na likvidnost, kamatne stope i uslove finansiranja u privredi.

U Sjedinjenim Američkim Državama operacije na otvorenom tržištu povezane su sa monetarnom politikom Federalnih rezervi, a njima upravlja Federal Open Market Committee (FOMC).

Na primer, kupovina hartija od vrednosti od strane centralne banke može povećati količinu rezervi u bankarskom sistemu, dok prodaja može imati suprotan efekat.

Dakle:

Open Market ≠ Open Market Operations

Iako imaju sličan naziv, radi se o različitim ekonomskim pojmovima.

Prednosti i ograničenja otvorenih tržišta

Otvorenija tržišta mogu omogućiti:

• veću konkurenciju;
• veći izbor proizvoda i usluga;
• lakši pristup novim učesnicima;
• efikasnije formiranje cena;
• veći pristup domaćim i stranim proizvođačima.

S druge strane, otvorenost tržišta može povećati pritisak na domaće proizvođače koji se suočavaju sa snažnijom konkurencijom. Zbog toga države mogu koristiti određene regulatorne ili trgovinske mere radi ostvarivanja drugih ekonomskih ciljeva.

Zaključak

Open Markets, odnosno otvorena tržišta, jesu tržišta na kojima postoji relativno slobodan pristup različitim učesnicima i na kojima konkurencija i ponuda i potražnja imaju važnu ulogu u formiranju cena.

Otvoreno tržište ne znači da nema nikakvih zakona, poreza, licenci ili regulatornih zahteva. Ključna karakteristika je relativno nizak nivo prepreka za pristup i konkurenciju, u poređenju sa zatvorenijim tržištima.

Takođe, Open Market treba razlikovati od Open Market Operations, koje predstavljaju operacije centralne banke na finansijskom tržištu u okviru sprovođenja monetarne politike.