Nezarađeni prihod (Unearned Revenue), poznat i kao odloženi prihod (Deferred Revenue), predstavlja novac koji kompanija primi od kupca unapred, pre nego što isporuči ugovorenu robu ili izvrši ugovorenu uslugu. U obračunskom računovodstvu (Accrual Accounting), primljeni iznos se u trenutku uplate ne priznaje kao prihod u bilansu uspeha, već se evidentira kao obaveza (Liability) u bilansu stanja, jer kompanija još uvek ima obavezu prema kupcu.
Kada kompanija isporuči robu ili izvrši ugovorenu uslugu, odgovarajući deo nezarađenog prihoda se priznaje kao prihod u bilansu uspeha, a obaveza se smanjuje.
Šta je Unearned Revenue?
Unearned Revenue je iznos koji kompanija primi pre nego što je zaradila taj prihod. Kompanija je dobila novac, ali još nije ispunila svoju ugovornu obavezu prema kupcu.
Na primer, ako kupac 1. januara plati godišnju pretplatu unapred, kompanija je primila novac, ali uslugu tek treba da pruža tokom narednih 12 meseci. Zbog toga se početni iznos evidentira kao Unearned Revenue, a ne kao prihod.
Kako kompanija pruža uslugu, odgovarajući deo iznosa se postepeno prenosi iz obaveza u prihod.
Unearned Revenue i Deferred Revenue
Deferred Revenue je uobičajen računovodstveni sinonim za Unearned Revenue. Oba termina opisuju novac koji je kompanija već primila, ali prihod još nije priznala zato što odgovarajuća roba ili usluga još nije isporučena.
U praksi se mogu koristiti oba termina:
- Unearned Revenue – naglašava da prihod još nije zarađen;
- Deferred Revenue – naglašava da je priznavanje prihoda odloženo do ispunjenja ugovorne obaveze.
Za potrebe Investidia, Deferred Revenue može biti obrađen kao sekundarni članak koji upućuje na primarni članak Unearned Revenue.
Unearned Revenue i Advance Payment
Advance Payment (avansno plaćanje) nije potpuno isto što i Unearned Revenue.
Advance Payment označava uplatu izvršenu unapred, dok Unearned Revenue predstavlja računovodstveni iznos koji kompanija evidentira kao obavezu nakon što primi takvu uplatu, a još nije ispunila ugovorenu obavezu.
Drugim rečima:
Advance Payment → kompanija prima novac unapred → Unearned Revenue → prihod se priznaje nakon isporuke.
Zbog toga je Advance Payment povezan termin, ali ga ne treba tretirati kao potpuni sinonim za Unearned Revenue.
Primer nezarađenog prihoda
Pretpostavimo da softverska kompanija prodaje godišnju pretplatu za 1.200 dolara. Kupac 1. januara plaća ceo iznos unapred.
Kompanija je primila 1.200 dolara, ali još nije pružila uslugu za celu godinu. Zato se početno evidentira:
- Gotovina: +1.200 USD
- Unearned Revenue: +1.200 USD
Ako kompanija pruža uslugu ravnomerno tokom 12 meseci, svakog meseca priznaje 100 USD prihoda.
Posle prvog meseca:
- priznati prihod: 100 USD
- preostali Unearned Revenue: 1.100 USD
Posle šest meseci:
- priznati prihod: 600 USD
- preostali Unearned Revenue: 600 USD
Na kraju godine, ako je usluga u potpunosti pružena, svih 1.200 USD biće priznato kao prihod, a početna obaveza više neće postojati.
Računovodstvo nezarađenog prihoda
U trenutku kada kompanija primi novac unapred, ne dolazi automatski do priznavanja prihoda.
Na primer, kompanija primi 10.000 USD unapred za uslugu koju će pružati tokom 12 meseci.
Prilikom prijema novca evidentira se:
Gotovina +10.000 USD
Unearned Revenue +10.000 USD
Ako se usluga pruža ravnomerno, kompanija bi svakog meseca priznala približno 833,33 USD prihoda i za isti iznos smanjila Unearned Revenue.
Na kraju 12-mesečnog perioda, pod pretpostavkom da je ugovor u potpunosti ispunjen, cela početna obaveza biće preneta u priznati prihod.
Zašto je Unearned Revenue obaveza?
Unearned Revenue predstavlja obavezu, zato što kompanija još duguje kupcu robu, uslugu ili drugo ugovoreno izvršenje.
Činjenica da je kompanija već primila novac ne znači da je taj novac u celosti zaradila.
Ako kompanija ne izvrši ugovorenu obavezu, u zavisnosti od uslova ugovora može imati obavezu da:
- vrati novac kupcu,
- isporuči robu ili uslugu u kasnijem periodu,
- ili ispuni drugu ugovorenu obavezu.
Zbog toga se Unearned Revenue prikazuje u bilansu stanja (Balance Sheet), a ne odmah kao prihod u bilansu uspeha (Income Statement).
Unearned Revenue kao kratkoročna obaveza
Unearned Revenue se najčešće klasifikuje kao kratkoročna obaveza (Current Liability) kada se očekuje da će kompanija ispuniti svoju obavezu u roku od 12 meseci.
To je često slučaj kod:
- godišnjih pretplata,
- kratkoročnih ugovora o održavanju,
- unapred plaćenih usluga,
- pretplata na softver.
Ako se deo obaveze odnosi na period duži od 12 meseci, taj deo može biti klasifikovan kao dugoročna obaveza (Long-term Liability).
Zbog toga kompanija može imati i kratkoročni i dugoročni deo nezarađenog prihoda.
Gde se Unearned Revenue najčešće pojavljuje?
Nezarađeni prihod je naročito čest kod kompanija koje naplaćuju proizvode ili usluge unapred.
Primeri uključuju:
- SaaS kompanije koje naplaćuju softverske pretplate,
- osiguravajuća društva koja primaju premije unapred,
- izdavačke kuće koje naplaćuju pretplate,
- kompanije koje pružaju usluge održavanja,
- kompanije koje prodaju višegodišnje ugovore o uslugama,
- preduzeća koja primaju avanse za buduću isporuku robe.
Što je duži period između naplate i isporuke, to je važnije pravilno vremensko priznavanje prihoda.
Unearned Revenue i ostvareni prihod
Najvažnija razlika može se prikazati jednostavno:
Primljen novac ≠ automatski ostvareni prihod
Kompanija može primiti novac danas, ali ako će uslugu pružiti tokom narednih 12 meseci, prihod se priznaje u periodu u kojem kompanija izvršava svoju obavezu.
Zato se Unearned Revenue tokom vremena smanjuje, dok se priznati prihod povećava.
Unearned Revenue → obaveza → ispunjenje obaveze → priznati prihod
Unearned Revenue i novčani tok
Nezarađeni prihod ima zanimljiv odnos prema novčanom toku. Kompanija može primiti gotovinu unapred, što povećava njen novčani tok od poslovnih aktivnosti, iako taj iznos još nije u potpunosti priznat kao računovodstveni prihod.
To znači da se prihod i novčani tok ne moraju pojaviti u istom računovodstvenom periodu.
Ovo je jedan od razloga zbog kojih je za analizu poslovanja važno razlikovati priznati prihod, novčani tok i nezarađeni prihod.
Ključna razlika između Unearned Revenue i Deferred Revenue
Unearned Revenue i Deferred Revenue uglavnom označavaju isti računovodstveni koncept: novac koji je kompanija primila unapred, ali prihod još nije priznala jer nije ispunila odgovarajuću ugovornu obavezu.
Nasuprot tome, Advance Payment označava samu uplatu unapred i zato je širi opis transakcije, a ne nužno naziv računovodstvene obaveze.
Ukratko
Unearned Revenue je novac primljen unapred za robu ili uslugu koja još nije isporučena. Dok kompanija ne ispuni svoju ugovornu obavezu, ovaj iznos se evidentira kao obaveza, a ne kao prihod. Nakon isporuke robe ili pružanja usluge, odgovarajući deo iznosa se priznaje kao prihod.
Zbog toga Unearned Revenue predstavlja važan računovodstveni koncept za razumevanje razlike između naplaćenog novca i stvarno priznatog prihoda.