Cost of Goods Manufactured (COGM), odnosno troškovi proizvodnje gotovih proizvoda, predstavljaju ukupne troškove nastale u procesu proizvodnje proizvoda koji su završeni tokom određenog obračunskog perioda.
COGM obuhvata tri osnovne kategorije proizvodnih troškova: direktne materijale, direktan rad i opšte troškove proizvodnje. Za razliku od Cost of Goods Sold (COGS), koji pokazuje trošak proizvoda koji su prodati, COGM se odnosi na proizvode koji su završeni u proizvodnji, bez obzira na to da li su do kraja perioda prodati.
Precizan obračun COGM-a omogućava kompaniji da prati troškove proizvodnje, vrednost zaliha nedovršene i gotove proizvodnje, kao i promene u efikasnosti proizvodnog procesa.
Šta je Cost of Goods Manufactured (COGM)?
Cost of Goods Manufactured predstavlja ukupnu vrednost troškova proizvodnje proizvoda koji su završeni tokom određenog perioda i prebačeni iz nedovršene u gotovu proizvodnju.
U obračun COGM-a uključuju se:
- direktni materijali koji su ugrađeni u proizvode,
- direktan rad zaposlenih koji neposredno učestvuju u proizvodnji,
- opšti troškovi proizvodnje, odnosno proizvodni troškovi koji se ne mogu direktno pripisati pojedinačnom proizvodu.
COGM se zato može posmatrati kao veza između troškova proizvodnje i zaliha gotovih proizvoda.
Kako se izračunava COGM?
Osnovna formula za obračun COGM-a glasi:
COGM = Početne zalihe nedovršene proizvodnje + Ukupni troškovi proizvodnje − Krajnje zalihe nedovršene proizvodnje
Na engleskom:
Cost of Goods Manufactured = Beginning Work in Process Inventory + Total Manufacturing Costs − Ending Work in Process Inventory
Work in Process (WIP) ili Work in Progress označava nedovršenu proizvodnju, odnosno proizvode koji se nalaze u procesu proizvodnje, ali još nisu završeni.
Formula pokazuje da se početnim zalihama nedovršene proizvodnje dodaju svi proizvodni troškovi nastali tokom perioda, a zatim se oduzima vrednost nedovršene proizvodnje koja je ostala na kraju perioda.
Koji troškovi ulaze u COGM?
Da bi se izračunao COGM, potrebno je utvrditi ukupne proizvodne troškove tokom obračunskog perioda.
Oni se uglavnom sastoje od:
- direktnih materijala,
- direktnog rada,
- opštih troškova proizvodnje.
Direktni materijali
Direktni materijali predstavljaju sirovine i druge materijale koji se mogu direktno povezati sa proizvodnjom konkretnog proizvoda.
Na primer, kod proizvođača nameštaja direktni materijali mogu biti drvo, metalni elementi, staklo i drugi materijali ugrađeni u gotov proizvod.
Trošak direktnih materijala koji je korišćen u proizvodnji može se izračunati formulom:
Direktni materijali korišćeni u proizvodnji = Početne zalihe sirovina + Nabavka sirovina − Krajnje zalihe sirovina
Na engleskom:
Direct Materials Used = Beginning Raw Materials Inventory + Raw Materials Purchases − Ending Raw Materials Inventory
Važno je razlikovati nabavku materijala od materijala koji je stvarno iskorišćen u proizvodnji. Materijal koji je ostao u skladištu na kraju perioda nije deo troška proizvodnje za taj period.
Direktan rad
Direktan rad predstavlja trošak rada zaposlenih koji neposredno učestvuju u proizvodnji proizvoda.
To mogu biti, na primer, radnici na proizvodnoj liniji, operateri mašina ili drugi zaposleni čiji se rad može direktno povezati sa proizvodnjom.
Trošak direktnog rada može obuhvatiti zarade, naknade i druge troškove rada koji se prema računovodstvenim pravilima mogu pripisati direktno proizvodnji.
Važno je razlikovati direktan rad od rada zaposlenih koji pružaju podršku proizvodnji, ali ne rade neposredno na izradi proizvoda. Takav rad se najčešće uključuje u opšte troškove proizvodnje.
Opšti troškovi proizvodnje
Opšti troškovi proizvodnje (Manufacturing Overhead) predstavljaju proizvodne troškove koji nisu direktno povezani sa konkretnim proizvodom, ali su neophodni za odvijanje proizvodnog procesa.
Primeri mogu uključivati:
- amortizaciju proizvodnih mašina i opreme,
- zakup proizvodnog prostora,
- električnu energiju i druge energente koji se koriste u proizvodnji,
- održavanje proizvodne opreme,
- osiguranje proizvodnog objekta,
- plate zaposlenih koji nadgledaju proizvodnju,
- indirektne materijale,
- indirektan rad,
- troškove kontrole kvaliteta i slične proizvodne troškove.
Važno je naglasiti da svi režijski troškovi kompanije nisu automatski deo COGM-a. U COGM ulaze samo oni opšti troškovi koji su povezani sa proizvodnjom. Na primer, troškovi marketinga, prodaje i opšte administracije uglavnom se ne uključuju u proizvodne troškove.
Period za koji se izračunava COGM
COGM se obračunava za određeni obračunski period, koji može biti mesec, kvartal ili godina, u zavisnosti od potreba kompanije i njenog računovodstvenog sistema.
Na početku perioda kompanija ima određenu vrednost početnih zaliha nedovršene proizvodnje. Tokom perioda nastaju novi proizvodni troškovi, dok deo proizvoda ostaje nedovršen na kraju perioda.
Zbog toga se pri obračunu COGM-a ne uzimaju u obzir samo troškovi nastali tokom perioda. Potrebno je uzeti u obzir i promenu vrednosti WIP zaliha.
Početne i krajnje zalihe nedovršene proizvodnje
Početne zalihe nedovršene proizvodnje predstavljaju vrednost proizvoda koji su bili u procesu proizvodnje na početku obračunskog perioda.
Krajnje zalihe nedovršene proizvodnje predstavljaju vrednost proizvoda koji su ostali nedovršeni na kraju perioda.
Na primer, ako kompanija na početku meseca ima 20.000 EUR nedovršene proizvodnje, tokom meseca nastane još 70.000 EUR proizvodnih troškova, a na kraju meseca ostane 24.000 EUR nedovršene proizvodnje, COGM se računa ovako:
COGM = 20.000 EUR + 70.000 EUR − 24.000 EUR
COGM = 66.000 EUR
To znači da je tokom tog perioda vrednost proizvoda koji su završeni u proizvodnji iznosila 66.000 EUR.
Formula za krajnje zalihe nedovršene proizvodnje
Ako su poznati početne zalihe WIP-a, ukupni troškovi proizvodnje i COGM, krajnje zalihe nedovršene proizvodnje mogu se izračunati ovako:
Krajnje WIP zalihe = Početne WIP zalihe + Ukupni troškovi proizvodnje − COGM
Ova formula predstavlja matematičko preuređivanje osnovne COGM formule.
Primer obračuna COGM-a
Pretpostavimo da proizvodna kompanija ima sledeće podatke za jedan mesec:
- početne zalihe nedovršene proizvodnje: 20.000 EUR
- direktni materijali: 30.000 EUR
- direktan rad: 25.000 EUR
- opšti troškovi proizvodnje: 15.000 EUR
- krajnje zalihe nedovršene proizvodnje: 24.000 EUR
Ukupni troškovi proizvodnje iznose:
30.000 + 25.000 + 15.000 = 70.000 EUR
Zatim se obračunava COGM:
COGM = 20.000 + 70.000 − 24.000
COGM = 66.000 EUR
Kompanija je, dakle, tokom meseca završila proizvode čija je ukupna proizvodna vrednost 66.000 EUR.
COGM i Cost of Goods Sold (COGS)
COGM i Cost of Goods Sold (COGS) nisu isti pokazatelji.
COGM pokazuje vrednost proizvoda koji su završeni u proizvodnji tokom određenog perioda.
COGS pokazuje trošak proizvoda koji su prodati kupcima tokom tog perioda.
Veza između njih može se prikazati ovako:
COGS = Početne zalihe gotovih proizvoda + COGM − Krajnje zalihe gotovih proizvoda
Na taj način COGM predstavlja vezu između proizvodnje i zaliha gotovih proizvoda, dok COGS povezuje gotove proizvode sa njihovom prodajom.
Na primer, ako kompanija tokom godine proizvede proizvode u vrednosti od 1 milion EUR, to ne znači automatski da je COGS takođe 1 milion EUR. Deo proizvedenih proizvoda može ostati neprodat i na kraju godine biti evidentiran kao zaliha gotovih proizvoda.
Zašto je COGM važan?
Praćenje COGM-a omogućava kompaniji da bolje razume strukturu i kretanje svojih proizvodnih troškova.
COGM može pomoći u:
- kontroli troškova proizvodnje,
- analizi efikasnosti proizvodnog procesa,
- praćenju vrednosti zaliha,
- planiranju proizvodnje,
- obračunu COGS-a,
- analizi profitnih marži,
- donošenju odluka o cenama proizvoda.
Ako COGM raste brže od prihoda od prodaje, kompanija može imati pritisak na bruto profitnu maržu, naročito ako povećane troškove proizvodnje nije moguće preneti na kupce kroz više prodajne cene.
COGM i profitabilnost
COGM sam po sebi ne predstavlja meru dobiti kompanije. On predstavlja trošak proizvodnje završenih proizvoda.
Međutim, COGM utiče na COGS, a COGS direktno utiče na bruto dobit.
Na primer, kompanija može imati veći prihod od prodaje od druge kompanije, ali istovremeno imati i znatno veće troškove proizvodnje. Zbog toga veći prihod ne mora automatski značiti i veću profitabilnost.
Za analizu poslovanja potrebno je posmatrati COGM zajedno sa prihodima, COGS-om, bruto dobiti i bruto profitnom maržom.
COGM u računovodstvu proizvodnih kompanija
COGM je posebno važan kod proizvodnih kompanija zato što proizvod prolazi kroz više faza pre nego što postane gotov proizvod.
Troškovi se najpre evidentiraju u okviru proizvodnog procesa, zatim se proizvodi prenose iz nedovršene proizvodnje (WIP) u gotove proizvode, a nakon prodaje njihov trošak se prenosi u COGS.
Pojednostavljeno:
Sirovine → Nedovršena proizvodnja → Gotovi proizvodi → Prodati proizvodi → COGS
Ovaj tok omogućava kompaniji da prati kako se proizvodni troškovi menjaju od nabavke materijala do prodaje gotovog proizvoda.
COGM u Srbiji
Za proizvodne kompanije u Srbiji koncept COGM-a je relevantan za praćenje troškova proizvodnje, vrednosti zaliha i rezultata poslovanja.
U praktičnom računovodstvu način evidentiranja i vrednovanja zaliha zavisi od primenjenih računovodstvenih pravila i standarda, kao i od računovodstvenih politika konkretnog preduzeća.
Kod analize proizvodne kompanije u Srbiji zato je važno posmatrati COGM zajedno sa troškovima materijala, troškovima rada, proizvodnim režijskim troškovima, zalihama i prihodima od prodaje.
Zaključak
Cost of Goods Manufactured (COGM) predstavlja ukupne troškove povezane sa proizvodima koji su završeni tokom određenog obračunskog perioda.
Osnovna formula je:
COGM = Početne zalihe nedovršene proizvodnje + Ukupni troškovi proizvodnje − Krajnje zalihe nedovršene proizvodnje
COGM obuhvata direktne materijale, direktan rad i opšte troškove proizvodnje. Za razliku od COGS-a, koji se odnosi na proizvode koji su prodati, COGM se odnosi na proizvode koji su završeni u proizvodnji.
Zbog toga je COGM važan pokazatelj za razumevanje troškova proizvodnje, upravljanje zalihama i analizu profitabilnosti proizvodne kompanije.