Depreciation, odnosno amortizacija materijalne dugotrajne imovine, predstavlja računovodstveni postupak kojim se trošak sredstva raspoređuje tokom njegovog procenjenog korisnog veka. Umesto da se celokupna nabavna vrednost dugotrajnog sredstva prizna kao trošak u trenutku kupovine, ona se raspoređuje na periode tokom kojih se sredstvo koristi i donosi ekonomske koristi.
Depreciation se primenjuje na materijalnu imovinu kao što su zgrade, mašine, proizvodna oprema, vozila i druga sredstva sa ograničenim korisnim vekom. Trošak amortizacije predstavlja nenovčani računovodstveni trošak, jer njegovo priznavanje u konkretnom periodu ne zahteva novi odliv gotovine.
Šta je Depreciation?
Depreciation je računovodstveni metod raspoređivanja amortizujućeg iznosa materijalnog dugotrajnog sredstva tokom njegovog procenjenog korisnog veka.
Kada kompanija kupi mašinu, vozilo ili drugu dugotrajnu imovinu, njena nabavna vrednost se ne priznaje nužno u celosti kao rashod u godini kupovine. Umesto toga, vrednost sredstva se sistematski raspoređuje na periode u kojima kompanija očekuje da će od tog sredstva ostvarivati ekonomske koristi.
Na primer, ako kompanija kupi proizvodnu mašinu za 100.000 USD i očekuje da će je koristiti 10 godina, računovodstveni trošak se može rasporediti na tih 10 godina, uzimajući u obzir i procenjenu rezidualnu vrednost i izabrani metod amortizacije.
Depreciation zato ne predstavlja nužno trenutni pad tržišne vrednosti sredstva. To je pre svega računovodstveni način raspoređivanja troška sredstva kroz vreme.
Depreciation i amortizacija u srpskoj terminologiji
Postoji važna razlika između engleskih termina Depreciation i Amortization i načina na koji se oni koriste u srpskom jeziku.
U engleskom računovodstvenom jeziku:
- Depreciation se uglavnom odnosi na materijalnu dugotrajnu imovinu.
- Amortization se uglavnom odnosi na nematerijalnu imovinu sa ograničenim korisnim vekom.
U srpskom računovodstvenom jeziku, međutim, termin amortizacija koristi se kao širi pojam za sistematsko raspoređivanje amortizujućeg iznosa dugotrajne imovine tokom njenog korisnog veka.
Zbog toga se engleski Depreciation najčešće prevodi kao amortizacija materijalne dugotrajne imovine, dok se engleski Amortization koristi za amortizaciju nematerijalne imovine.
Kako funkcioniše Depreciation?
Kada se dugotrajno sredstvo koristi tokom više godina, kompanija njegov trošak raspoređuje na periode u kojima očekuje da će sredstvo doprinositi stvaranju prihoda.
Na obračun amortizacije utiču nekoliko ključnih elemenata:
- nabavna vrednost sredstva,
- procenjena rezidualna vrednost,
- korisni vek sredstva,
- metod amortizacije.
Osnovni koncept može se prikazati formulom:
Amortizujući iznos = Nabavna vrednost − Rezidualna vrednost
Amortizujući iznos se zatim raspoređuje tokom korisnog veka sredstva prema izabranom i primenljivom metodu amortizacije.
Depreciation je nenovčani trošak
Trošak amortizacije se često opisuje kao nenovčani trošak (Non-cash Expense).
To znači da kompanija ne plaća gotovinu svaki put kada u bilansu uspeha prizna trošak amortizacije. Novčani izdatak nastao je prilikom kupovine sredstva, dok se računovodstveni trošak amortizacije priznaje tokom njegovog korisnog veka.
Na primer, ako kompanija kupi mašinu za 100.000 USD, tih 100.000 USD predstavlja novčani izdatak u trenutku kupovine, pod pretpostavkom da je kupovina plaćena odmah. Ako se mašina amortizuje tokom 10 godina, deo tog troška se zatim priznaje kao amortizacija u svakoj od tih godina.
Zbog toga trošak amortizacije smanjuje računovodstvenu dobit, ali sam po sebi ne predstavlja novi odliv gotovine u periodu u kojem je priznat.
Uticaj amortizacije na finansijske izveštaje
Amortizacija utiče na više elemenata finansijskih izveštaja.
U bilansu uspeha (Income Statement) trošak amortizacije povećava rashode i time smanjuje računovodstvenu dobit.
U bilansu stanja (Balance Sheet) akumulirana amortizacija smanjuje knjigovodstvenu vrednost odgovarajućeg sredstva.
U izveštaju o novčanim tokovima (Cash Flow Statement) amortizacija se, kod indirektnog metoda, dodaje nazad neto dobiti pri izračunavanju novčanog toka iz poslovnih aktivnosti, upravo zato što predstavlja nenovčani trošak.
Važno je razlikovati knjigovodstvenu vrednost sredstva od njegove tržišne vrednosti. Amortizacija prema računovodstvenom planu ne znači automatski da je tržišna vrednost sredstva pala za isti iznos.
Najčešći metodi amortizacije
Postoji više metoda amortizacije. Izbor odgovarajućeg metoda zavisi od načina na koji se očekuje da će sredstvo trošiti svoje ekonomske koristi.
Najpoznatiji su:
- proporcionalni metod (Straight-Line Depreciation),
- metod opadajućeg salda (Declining Balance Method),
- metod zbira godina (Sum-of-the-Years’-Digits Method),
- metod jedinica proizvodnje (Units of Production Method).
Proporcionalni metod
Kod proporcionalnog metoda (Straight-Line Depreciation), amortizujući iznos sredstva raspoređuje se ravnomerno tokom njegovog korisnog veka.
Formula je:
Godišnji trošak amortizacije = (Nabavna vrednost − Rezidualna vrednost) / Korisni vek
Na primer, kompanija kupi mašinu za 100.000 USD, procenjuje da će je koristiti 10 godina, a njena rezidualna vrednost je 0 USD.
Godišnja amortizacija iznosi:
(100.000 − 0) / 10 = 10.000 USD
Kompanija bi prema ovom metodu svake godine priznala 10.000 USD troška amortizacije.
Metod opadajućeg salda
Metod opadajućeg salda (Declining Balance Method) predstavlja ubrzani metod amortizacije kod kojeg se veći trošak priznaje u ranijim godinama korisnog veka sredstva, a manji u kasnijim godinama.
Za razliku od proporcionalnog metoda, kod kojeg je iznos amortizacije uglavnom isti svake godine, kod metoda opadajućeg salda amortizacija se obračunava na knjigovodstvenu vrednost sredstva na početku perioda.
Na primer, ako je knjigovodstvena vrednost sredstva na početku prve godine 100.000 USD, a stopa amortizacije 30%, amortizacija prve godine iznosi:
100.000 × 30% = 30.000 USD
Preostala knjigovodstvena vrednost iznosi:
100.000 − 30.000 = 70.000 USD
U drugoj godini:
70.000 × 30% = 21.000 USD
Dakle, trošak amortizacije se smanjuje kako se smanjuje knjigovodstvena vrednost sredstva.
Metod jedinica proizvodnje
Metod jedinica proizvodnje (Units of Production Method) zasniva amortizaciju na stvarnom korišćenju sredstva, a ne samo na protoku vremena.
Ovaj metod može biti koristan za mašine i opremu čija se potrošnja može povezati sa brojem proizvedenih jedinica, radnim satima ili drugim merljivim pokazateljem korišćenja.
Na primer, ako mašina ima amortizujući iznos od 100.000 USD i očekuje se da će tokom korisnog veka proizvesti 500.000 jedinica, amortizacija po jedinici iznosi:
100.000 / 500.000 = 0,20 USD po jedinici
Ako mašina tokom jedne godine proizvede 40.000 jedinica:
40.000 × 0,20 = 8.000 USD
Trošak amortizacije za tu godinu iznosi 8.000 USD.
Knjigovodstvena vrednost i akumulirana amortizacija
Knjigovodstvena vrednost (Carrying Value) predstavlja vrednost sredstva iskazanu u bilansu stanja nakon odbitka akumulirane amortizacije i eventualnih drugih relevantnih korekcija.
Pojednostavljeno:
Knjigovodstvena vrednost = Nabavna vrednost − Akumulirana amortizacija
Na primer, ako je mašina kupljena za 100.000 USD, a do sada je obračunato 30.000 USD amortizacije, njena knjigovodstvena vrednost iznosi:
100.000 − 30.000 = 70.000 USD
Knjigovodstvena vrednost ne mora biti jednaka tržišnoj vrednosti sredstva.
Korisni vek sredstva
Korisni vek (Useful Life) predstavlja period tokom kojeg kompanija očekuje da će koristiti sredstvo ili broj jedinica proizvodnje koje očekuje da će ostvariti korišćenjem tog sredstva.
Korisni vek nije nužno jednak fizičkom veku sredstva.
Na primer, mašina može fizički da funkcioniše 15 godina, ali kompanija može proceniti da će je ekonomski koristiti samo 10 godina zbog tehnološkog zastarevanja, promena u proizvodnji ili drugih poslovnih razloga.
Zbog toga procena korisnog veka predstavlja važan element obračuna amortizacije.
Rezidualna vrednost
Rezidualna vrednost (Residual Value) predstavlja procenjeni iznos koji kompanija očekuje da će dobiti od sredstva na kraju njegovog korisnog veka, nakon odbitka očekivanih troškova otuđenja, kada je to primenljivo.
Na primer, ako sredstvo košta 100.000 USD, očekuje se da će na kraju korisnog veka imati rezidualnu vrednost od 10.000 USD, a korisni vek je 10 godina, amortizujući iznos kod proporcionalnog metoda iznosi:
100.000 − 10.000 = 90.000 USD
Godišnji trošak amortizacije iznosi:
90.000 / 10 = 9.000 USD
Da li amortizacija smanjuje porez na dobit?
Amortizacija može imati poreski efekat zato što se određeni iznos amortizacije, u zavisnosti od važećih poreskih propisa, može priznati kao poreski rashod.
Međutim, računovodstvena amortizacija i poreska amortizacija nisu nužno iste. Poreski propisi mogu propisivati drugačije korisne vekove, stope, metode ili ograničenja u odnosu na računovodstveni obračun.
Zato se ne može uopšteno reći da će svaka računovodstvena amortizacija automatski smanjiti poresku osnovicu za isti iznos.
Za potrebe finansijskih izveštaja kompanija primenjuje relevantni računovodstveni okvir, dok se za obračun poreza primenjuju važeći poreski propisi.
Depreciation i Amortization
Engleski termini Depreciation i Amortization često izazivaju zabunu zato što se oba mogu odnositi na sistematsko raspoređivanje troška tokom vremena.
Uobičajena razlika je:
Depreciation → materijalna dugotrajna imovina
Amortization → nematerijalna imovina sa ograničenim korisnim vekom
Primeri materijalne imovine koja se amortizuje putem Depreciation uključuju:
- zgrade,
- mašine,
- vozila,
- proizvodnu opremu,
- računarsku opremu.
Primeri nematerijalne imovine na koju se može primenjivati Amortization uključuju:
- patente,
- autorska prava,
- licence,
- određena prava korišćenja,
- određena druga nematerijalna sredstva sa ograničenim korisnim vekom.
Goodwill je poseban slučaj i ne amortizuje se na isti način u svim računovodstvenim okvirima. Kod IFRS-a i US GAAP-a, goodwill se za kompanije koje primenjuju te standarde uglavnom ne amortizuje, već se testira na umanjenje vrednosti, uz posebna pravila za određene kategorije entiteta.
Depreciation i Depletion
Depreciation se ne treba mešati sa Depletion.
Depreciation se odnosi na raspoređivanje troška materijalne dugotrajne imovine kao što su mašine, zgrade i oprema.
Depletion se odnosi na raspoređivanje troška prirodnih resursa kao što su:
- nafta,
- prirodni gas,
- ugalj,
- rude,
- kamen,
- pesak i drugi eksploatabilni prirodni resursi.
Kod Depreciation se trošak često raspoređuje prema korisnom veku ili korišćenju sredstva, dok se kod Depletion trošak povezuje sa količinom prirodnog resursa koja se izvadi ili potroši.
Depreciation u Srbiji
U Srbiji se Depreciation u računovodstvenom kontekstu najčešće povezuje sa pojmom amortizacije osnovnih sredstava i druge materijalne dugotrajne imovine.
Kompanija u finansijskim izveštajima utvrđuje amortizaciju u skladu sa primenljivim računovodstvenim pravilima, uzimajući u obzir nabavnu vrednost sredstva, procenjeni korisni vek, rezidualnu vrednost i odgovarajući metod amortizacije.
Poreski obračun može se razlikovati od računovodstvenog obračuna, pa je za utvrđivanje poreski priznatog troška potrebno primeniti važeće poreske propise u Srbiji.
Zaključak
Depreciation je računovodstveni postupak kojim se trošak materijalne dugotrajne imovine sistematski raspoređuje tokom njenog procenjenog korisnog veka. Umesto da se celokupna nabavna vrednost sredstva prizna kao rashod u trenutku kupovine, trošak se raspoređuje na periode u kojima se sredstvo koristi.
Na obračun utiču nabavna vrednost, rezidualna vrednost, korisni vek i izabrani metod amortizacije. Najpoznatiji metodi su proporcionalni metod, metod opadajućeg salda i metod jedinica proizvodnje.
Depreciation predstavlja nenovčani računovodstveni trošak: njegovo priznavanje smanjuje računovodstvenu dobit i knjigovodstvenu vrednost sredstva, ali samo po sebi ne predstavlja novi odliv gotovine u periodu u kojem je trošak priznat.
Važno je razlikovati Depreciation, Amortization i Depletion, jer se ovi termini u engleskom računovodstvenom jeziku odnose na različite vrste imovine i načine raspoređivanja njihovog troška.