Income Tax je porez na dohodak koji država obračunava na određene prihode fizičkih lica, a u zavisnosti od poreskog sistema i na prihode ili dobit pravnih lica. Poreska osnovica, stope, poreski odbici, olakšice i način obračuna razlikuju se od države do države.
Kod fizičkih lica, Income Tax može obuhvatati oporezivanje prihoda od zarade, samostalne delatnosti, kamata, dividendi, zakupnine i drugih izvora, u skladu sa važećim poreskim propisima.
Kod kompanija se oporezivanje dobiti najčešće uređuje posebnim pravilima i terminološki se razlikuje od poreza na dohodak fizičkih lica. Zato Income Tax ne treba automatski prevoditi kao porez na dobit.
Šta je Income Tax?
Income Tax je porez koji se obračunava na oporezivi dohodak poreskog obveznika. Oporezivi dohodak se, u zavisnosti od poreskog sistema, utvrđuje polazeći od ostvarenih prihoda i primenjujući zakonom dozvoljene odbitke, oslobođenja i druga umanjenja poreske osnovice.
Poreska obaveza zatim zavisi od odgovarajuće poreske stope i drugih pravila koja važe za konkretnu vrstu prihoda i poreskog obveznika.
Važno je razlikovati Income Tax od samog Income. Income predstavlja prihod ili dohodak, dok Income Tax predstavlja porez koji se obračunava na određeni oporezivi dohodak.
Kako funkcioniše porez na dohodak?
Osnovni princip može se pojednostavljeno prikazati ovako:
Oporezivi dohodak = oporezivi prihodi − dozvoljeni odbici i druga zakonska umanjenja
Nakon utvrđivanja oporezivog dohotka primenjuje se odgovarajuća poreska stopa ili više poreskih stopa.
Na primer, ako poreski obveznik ima 100.000 jedinica prihoda, a zakonom dozvoljeni odbici iznose 20.000, oporezivi dohodak iznosi:
100.000 − 20.000 = 80.000
Ako je poreska stopa 20%, porez pre drugih mogućih umanjenja iznosi:
80.000 × 20% = 16.000
Stvarni obračun može biti složeniji jer poreski sistemi mogu predviđati različite stope, oslobođenja, poreske kredite i druge mehanizme.
Progresivni, proporcionalni i drugi sistemi oporezivanja
Porez na dohodak može biti uređen na različite načine.
Kod progresivnog oporezivanja, poreska stopa raste sa povećanjem oporezivog dohotka. Važno je da se kod progresivnog sistema viša stopa obično primenjuje samo na deo dohotka koji ulazi u viši poreski razred, a ne na celokupan prihod.
Kod proporcionalnog oporezivanja, ista poreska stopa primenjuje se na oporezivi iznos bez obzira na njegovu visinu, pod uslovima propisanim zakonom.
Poreski sistemi mogu sadržati i različite kombinacije stopa, poreskih razreda, odbitaka, olakšica i kredita.
Poreski odbici
Poreski odbitak smanjuje iznos prihoda koji predstavlja poresku osnovicu, ako je takav odbitak dozvoljen poreskim propisima.
Na primer, ako poreski obveznik ima prihod od 100.000, a dozvoljeni odbici iznose 20.000, poreska osnovica može biti smanjena na 80.000.
Odbitak i poreski kredit nisu isto.
Poreski krediti
Poreski kredit direktno umanjuje izračunatu poresku obavezu, u skladu sa pravilima konkretnog poreskog sistema.
Ako je poreska obaveza 20.000, a poreski kredit 4.000, obaveza se može smanjiti na:
20.000 − 4.000 = 16.000
Za razliku od odbitka, koji smanjuje poresku osnovicu, poreski kredit smanjuje obračunati porez.
Poreski krediti mogu biti povratni ili nepovratni, zavisno od poreskog sistema.
Income Tax i kapitalni dobici
Capital Gain (kapitalni dobitak) predstavlja dobitak ostvaren prodajom kapitalne imovine po ceni višoj od njene poreske odnosno nabavne osnovice, prema pravilima konkretnog poreskog sistema.
Kapitalni dobici mogu imati poseban poreski tretman. Zbog toga se Capital Gains Tax ne treba automatski izjednačavati sa opštim pojmom Income Tax.
Način oporezivanja kapitalnih dobitaka zavisi od države, vrste imovine, perioda držanja i drugih okolnosti.
Income Tax i porez na dobit preduzeća
Važno je razlikovati porez na dohodak fizičkih lica od poreza na dobit pravnih lica.
Kod fizičkih lica predmet oporezivanja može biti njihov dohodak, kao što su zarada ili drugi oporezivi prihodi.
Kod preduzeća se porez najčešće obračunava na oporezivu dobit, nakon utvrđivanja prihoda i poreski priznatih rashoda.
Zato se izrazi Income Tax i Corporate Income Tax mogu odnositi na različite poreske kategorije, iako se terminologija razlikuje među državama.
Income Tax u Srbiji
U Srbiji se oporezivanje dohotka fizičkih lica uređuje posebnim poreskim propisima, dok se oporezivanje dobiti pravnih lica uređuje zasebnim pravilima.
Dohodak fizičkog lica može poticati iz različitih izvora, a poreski tretman zavisi od vrste prihoda i statusa poreskog obveznika.
Za kompanije je relevantan porez na dobit pravnih lica, koji se ne treba poistovećivati sa porezom na dohodak fizičkih lica.
Takođe, kapitalni dobici, prihodi od kapitala i druge vrste prihoda mogu imati posebna pravila oporezivanja.
Zbog toga se kod termina Income Tax u kontekstu Srbije mora uzeti u obzir konkretna vrsta prihoda i status poreskog obveznika, umesto da se na sve prihode primeni jedno opšte pravilo.
Income Tax i fiskalna politika
Porez na dohodak predstavlja jedan od izvora javnih prihoda. Prikupljena sredstva mogu se koristiti za finansiranje različitih javnih rashoda, uključujući zdravstvo, obrazovanje, infrastrukturu, socijalnu zaštitu i druge javne funkcije.
Promene poreskih stopa i poreske osnovice mogu uticati na raspoloživi dohodak građana i poresko opterećenje preduzeća, ali konkretni efekti zavise od strukture poreskog sistema i šire ekonomske situacije.
Zaključak
Income Tax (porez na dohodak) je porez na određene vrste oporezivog dohotka koji se obračunava prema pravilima konkretnog poreskog sistema.
Za pravilno razumevanje ovog pojma važno je razlikovati Income Tax, Corporate Income Tax, Capital Gains Tax, Income, Revenue i Profit. Iako su međusobno povezani, ovi termini ne predstavljaju potpune sinonime i ne treba ih koristiti kao zamene jedne za druge.