Operating Expenses (OpEx), odnosno operativni troškovi, predstavljaju troškove povezane sa redovnim poslovanjem kompanije koji nisu direktno uključeni u trošak proizvodnje robe ili pružanja usluga.
Ovi troškovi nastaju kako bi kompanija mogla da održava svoje svakodnevne poslovne aktivnosti. Obuhvataju, između ostalog, troškove prodaje, marketinga, administracije, zakupa, zaposlenih, osiguranja, IT usluga i drugih poslovnih aktivnosti.
Operativni troškovi se razlikuju od Cost of Goods Sold (COGS), odnosno troška prodate robe, koji predstavlja troškove direktno povezane sa proizvodnjom robe ili pružanjem usluge.
Važno je napomenuti da Operating Expenses i Selling, General, and Administrative Expenses (SG&A) nisu uvek potpuni sinonimi. SG&A predstavljaju značajnu kategoriju operativnih troškova, ali ukupni Operating Expenses mogu obuhvatati i druge operativne stavke.
Šta su Operating Expenses?
Operating Expenses su troškovi koji nastaju tokom redovnog poslovanja, ali se ne mogu direktno pripisati proizvodnji konkretnog proizvoda ili pružanju konkretne usluge.
Na primer, kompanija može imati troškove:
- prodaje i marketinga;
- administracije;
- plata i naknada zaposlenih;
- zakupa;
- osiguranja;
- IT usluga i softvera;
- održavanja;
- komunalnih usluga;
- putovanja i poslovnih sastanaka;
- drugih aktivnosti potrebnih za redovno poslovanje.
Operativni troškovi mogu postojati čak i kada kompanija u određenom periodu ostvari malu ili nikakvu prodaju. Na primer, kompanija i dalje može imati troškove zakupa, zaposlenih, osiguranja i IT infrastrukture.
Operating Expenses i Cost of Goods Sold (COGS)
Jedna od osnovnih razlika u bilansu uspeha jeste razlika između Cost of Goods Sold (COGS) i Operating Expenses.
COGS obuhvata troškove direktno povezane sa proizvodnjom robe ili pružanjem usluga koje su prodate.
Operating Expenses odnose se na troškove poslovanja koji nisu direktno uključeni u proizvodnju prodate robe ili pružanje konkretne usluge.
Na primer, kod proizvodne kompanije:
- sirovine koje ulaze u proizvod → uglavnom COGS;
- direktan rad proizvodnih radnika → uglavnom COGS;
- plata zaposlenog u marketingu → Operating Expense;
- zakup kancelarije uprave → Operating Expense;
- troškovi reklamiranja → Operating Expense.
Ova podela je važna jer se koristi za izračunavanje Gross Profit i Operating Income.
Vrste operativnih troškova
Operativni troškovi se mogu razlikovati od kompanije do kompanije, ali najčešće obuhvataju sledeće kategorije.
Prodajni i marketinški troškovi
Selling Expenses predstavljaju troškove povezane sa prodajom proizvoda i usluga.
Mogu uključivati:
- plate i provizije prodajnog osoblja;
- oglašavanje;
- digitalni marketing;
- promotivni materijal;
- troškove prodajnih predstavnika;
- troškove distribucije koji nisu uključeni u COGS, u zavisnosti od poslovnog modela.
Opšti i administrativni troškovi
General and Administrative Expenses (G&A) odnose se na troškove opšteg upravljanja i administracije kompanije.
Primeri uključuju:
- plate administrativnog osoblja;
- računovodstvene usluge;
- pravne usluge;
- kancelarijski materijal;
- telefonske i komunikacione usluge;
- određene troškove uprave;
- troškove poslovnog prostora.
Troškovi zaposlenih
Plate, naknade, bonusi, beneficije i određeni porezi i doprinosi mogu predstavljati operativne troškove kada se odnose na zaposlene koji nisu direktno uključeni u proizvodnju ili pružanje konkretne usluge.
Način klasifikacije zavisi od funkcije zaposlenog.
Zakup
Rent Expense može predstavljati operativni trošak kada se odnosi na kancelarije, prodajne prostore, administrativne objekte ili drugu imovinu koja se koristi u redovnom poslovanju.
Kod proizvodnih objekata, međutim, deo troška može biti uključen u troškove proizvodnje, odnosno u COGS, u zavisnosti od računovodstvenog tretmana.
Komunalne i IT usluge
Troškovi kao što su:
- struja;
- voda;
- grejanje;
- telefon;
- internet;
- hosting;
- cloud usluge;
- softver;
- tehnička podrška
mogu predstavljati Operating Expenses kada se odnose na opšte poslovanje kompanije.
Amortizacija kao operativni trošak
Depreciation (amortizacija) može biti uključena u operativne troškove, ali to nije pravilo za svaku amortizaciju.
Ako se amortizacija odnosi na imovinu koja se koristi u proizvodnji, može biti deo troška proizvodnje i uticati na COGS.
Ako se odnosi na kancelarijsku opremu, poslovne objekte ili drugu imovinu koja se koristi za opšte poslovanje, može biti klasifikovana kao Operating Expense.
Zato nije pravilno tvrditi da je svaka amortizacija automatski operativni trošak.
Operating Expenses i SG&A
Selling, General, and Administrative Expenses (SG&A) predstavljaju važnu kategoriju operativnih troškova.
SG&A obično obuhvata:
- Selling Expenses – troškove prodaje;
- General Expenses – opšte troškove;
- Administrative Expenses – administrativne troškove.
Međutim:
SG&A ≠ nužno svi Operating Expenses
Drugim rečima, SG&A se može posmatrati kao deo Operating Expenses, dok ukupni operativni troškovi mogu obuhvatati i druge stavke koje nisu uključene u SG&A.
Način prikazivanja zavisi od kompanije, industrije i računovodstvenog okvira.
Operating Expenses i G&A
General and Administrative Expenses (G&A) predstavljaju užu kategoriju od Operating Expenses.
G&A obuhvataju troškove opšte administracije i upravljanja kompanijom.
Na primer:
- računovodstvo;
- pravne usluge;
- administrativno osoblje;
- kancelarijski troškovi;
- troškovi uprave.
Zato se odnos može pojednostavljeno prikazati ovako:
Operating Expenses → šira kategorija
SG&A → značajna kategorija Operating Expenses
G&A → deo SG&A koji se odnosi na opšte i administrativne troškove
Ova struktura, međutim, može biti drugačije prikazana u finansijskim izveštajima pojedinih kompanija.
Troškovi koji nisu Operating Expenses
Nisu svi troškovi kompanije automatski operativni troškovi.
Cost of Goods Sold
COGS predstavlja trošak direktno povezan sa prodatom robom ili pruženim uslugama i obično se prikazuje pre Operating Expenses u bilansu uspeha.
Interest Expense
Interest Expense, odnosno trošak kamata, uglavnom se tretira kao finansijski trošak, a ne kao Operating Expense.
Zbog toga nije pravilno navoditi kamate kao tipičan primer operativnog troška.
Capital Expenditures
Capital Expenditures (CAPEX) predstavljaju ulaganja u dugoročnu imovinu, kao što su zgrade, mašine i oprema. Takva ulaganja se ne tretiraju automatski kao tekući Operating Expenses.
Porez na dobit
Income Tax Expense, odnosno porez na dobit, predstavlja posebnu stavku i ne smatra se tipičnim operativnim troškom.
Operating Expenses i profitabilnost
Operativni troškovi direktno utiču na Operating Income, odnosno operativnu dobit.
Pojednostavljena struktura može se prikazati ovako:
Revenue − COGS = Gross Profit
zatim:
Gross Profit − Operating Expenses = Operating Income
Na primer, ako kompanija ostvari:
- prihod od 1.000.000 USD;
- COGS od 600.000 USD;
- Operating Expenses od 250.000 USD.
Tada je:
Gross Profit = 1.000.000 − 600.000 = 400.000 USD
a:
Operating Income = 400.000 − 250.000 = 150.000 USD
Ovaj primer pokazuje kako operativni troškovi utiču na operativnu dobit.
Fiksni i varijabilni operativni troškovi
Operativni troškovi mogu imati različito ponašanje u odnosu na nivo poslovne aktivnosti.
Fiksni operativni troškovi relativno su stabilni u kratkom roku, bez obzira na promene obima prodaje. Primer mogu biti određeni troškovi zakupa.
Varijabilni operativni troškovi menjaju se sa nivoom poslovne aktivnosti. Primer mogu biti određene provizije prodajnog osoblja ili troškovi koji zavise od obima prodaje.
Postoje i mešoviti troškovi, koji imaju i fiksnu i varijabilnu komponentu.
Operating Expenses i Operating Expense Ratio
Operating Expenses se mogu koristiti za izračunavanje Operating Expense Ratio, odnosno koeficijenta operativnih troškova.
Formula je:
Operating Expense Ratio = Operating Expenses ÷ Revenue × 100
Na primer, ako kompanija ima:
- Operating Expenses = 300.000 USD;
- Revenue = 1.000.000 USD;
onda je:
300.000 ÷ 1.000.000 × 100 = 30%
To znači da operativni troškovi predstavljaju 30% prihoda.
Ovaj pokazatelj omogućava analizu troškova u odnosu na veličinu poslovanja.
Kontrola operativnih troškova
Kontrola Operating Expenses važan je deo finansijskog upravljanja.
Menadžment može analizirati:
- koji troškovi najbrže rastu;
- koji troškovi stvaraju najveću vrednost;
- da li su troškovi proporcionalni rastu prihoda;
- gde postoji mogućnost povećanja efikasnosti;
- da li smanjenje troškova može ugroziti kvalitet proizvoda ili usluga.
Međutim, smanjenje Operating Expenses nije samo po sebi cilj.
Preveliko smanjenje troškova može negativno uticati na marketing, razvoj proizvoda, korisničku podršku, zaposlene ili druge aktivnosti koje su važne za dugoročni rast.
Zato se operativni troškovi analiziraju zajedno sa prihodima, profitabilnošću, produktivnošću i novčanim tokom.
Operating Expenses i novčani tok
Operating Expenses ne treba automatski poistovećivati sa gotovinskim odlivima.
Neki operativni troškovi mogu biti računovodstveni troškovi bez trenutnog novčanog odliva.
Najpoznatiji primer je amortizacija.
Kada se amortizacija prizna kao trošak, ona smanjuje računovodstvenu dobit, ali ne predstavlja novi gotovinski odliv u tom periodu.
Zbog toga analiza Operating Expenses i analiza Operating Cash Flow odgovaraju na različita pitanja.
Operating Expenses u Srbiji
U Srbiji se operativni troškovi analiziraju na osnovu finansijskih izveštaja kompanije i računovodstvenog okvira koji se na nju primenjuje.
Kod kompanija koje primenjuju MSFI/IFRS, potrebno je posmatrati način na koji su rashodi klasifikovani i prikazani u finansijskim izveštajima.
Posebno treba razlikovati:
- rashod od novčanog izdatka;
- troškove proizvodnje od operativnih troškova;
- finansijske troškove od operativnih troškova;
- kapitalna ulaganja (CAPEX) od tekućih operativnih troškova.
Zbog toga se Operating Expenses ne mogu uvek jednostavno identifikovati samo na osnovu jedne stavke u bilansu uspeha.
Zaključak
Operating Expenses (OpEx) predstavljaju troškove redovnog poslovanja koji nisu direktno uključeni u trošak proizvodnje prodate robe ili pružanja konkretne usluge.
Među najčešće operativne troškove spadaju prodaja i marketing, administracija, zakup, troškovi zaposlenih, IT, osiguranje, komunalne usluge i drugi troškovi poslovanja.
SG&A predstavlja važnu kategoriju Operating Expenses, ali nije nužno potpuni sinonim za sve operativne troškove. Takođe, kamate, porez na dobit, CAPEX i troškovi proizvodnje ne treba automatski uključivati u Operating Expenses.
Praćenje operativnih troškova pomaže kompaniji da razume strukturu poslovanja, kontroliše troškove i analizira njihov uticaj na Operating Income i profitabilnost.