Akcije u opticaju (Outstanding Shares) predstavljaju ukupan broj akcija koje je kompanija izdala i koje se trenutno nalaze u vlasništvu akcionara, uključujući individualne investitore, institucionalne investitore, osnivače, članove uprave i druge vlasnike. U ovaj broj ne ulaze trezorske akcije (Treasury Shares), odnosno akcije koje je kompanija prethodno izdala, a zatim otkupila i zadržala.
Važno je razlikovati Outstanding Shares od akcija kojima se aktivno trguje na berzi. Akcija može biti u opticaju iako je njen vlasnik ne prodaje niti njome trenutno trguje. Zbog toga su Outstanding Shares širi pojam od Free Float-a, koji predstavlja deo akcija koji je, prema određenoj metodologiji, raspoloživ za javno trgovanje.
Broj akcija u opticaju važan je za izračunavanje tržišne kapitalizacije (Market Capitalization), zarade po akciji (Earnings per Share – EPS), vlasničkih udela i glasačkih prava.
Šta su Outstanding Shares?
Outstanding Shares predstavljaju sve izdate akcije koje su trenutno u vlasništvu akcionara, osim akcija koje kompanija drži kao trezorske akcije.
Akcionari mogu biti:
- individualni investitori,
- institucionalni investitori,
- osnivači kompanije,
- članovi uprave i zaposleni,
- drugi vlasnici akcija.
Nije potrebno da se akcijama trenutno trguje na berzi da bi bile uključene u Outstanding Shares. Na primer, ako osnivač kompanije poseduje veliki broj akcija i ne namerava da ih proda, te akcije su i dalje deo akcija u opticaju.
Zato je preciznije reći da su Outstanding Shares akcije koje su izdate i koje su u vlasništvu akcionara, a ne samo akcije kojima se aktivno trguje na sekundarnom tržištu.
Outstanding Shares, Issued Shares i Authorized Shares
Za pravilno razumevanje akcija u opticaju potrebno je razlikovati tri pojma:
Authorized Shares predstavljaju maksimalan broj akcija koje kompanija može da izda prema svojim osnivačkim aktima i relevantnim pravilima.
Issued Shares predstavljaju akcije koje je kompanija stvarno izdala.
Outstanding Shares predstavljaju izdate akcije koje su trenutno u vlasništvu akcionara, nakon što se od izdatih akcija oduzmu trezorske akcije.
Na primer, kompanija može imati:
- 10 miliona Authorized Shares,
- 7 miliona Issued Shares,
- 1 milion Treasury Shares,
- 6 miliona Outstanding Shares.
U tom slučaju, kompanija je ovlašćena da izda najviše 10 miliona akcija, izdala je 7 miliona, a 1 milion tih akcija je kasnije otkupila i zadržala kao trezorske akcije. Preostalih 6 miliona predstavlja Outstanding Shares.
Formula za Outstanding Shares
Osnovna formula glasi:
Outstanding Shares = Issued Shares − Treasury Shares
Odnosno:
Akcije u opticaju = Izdate akcije − Trezorske akcije
Ako je kompanija izdala 5 miliona akcija, a zatim otkupila 500.000 sopstvenih akcija, broj akcija u opticaju iznosi:
5.000.000 − 500.000 = 4.500.000 Outstanding Shares
Outstanding Shares i Treasury Shares
Treasury Shares, odnosno trezorske akcije, predstavljaju akcije koje je kompanija prethodno izdala, a zatim ih otkupila od akcionara.
Kada kompanija otkupi sopstvene akcije, te akcije više nisu deo Outstanding Shares dok ih kompanija ponovo ne izda.
Zato važi:
Issued Shares = Outstanding Shares + Treasury Shares
Na primer, ako kompanija ima 10 miliona izdatih akcija i 2 miliona trezorskih akcija:
Outstanding Shares = 10 miliona − 2 miliona = 8 miliona
Trezorske akcije se, uobičajeno, ne računaju kao akcije u opticaju za potrebe pokazatelja kao što su tržišna kapitalizacija i osnovni EPS.
Uticaj na tržišnu kapitalizaciju
Outstanding Shares imaju direktnu ulogu u izračunavanju tržišne kapitalizacije (Market Capitalization).
Formula je:
Market Capitalization = Share Price × Outstanding Shares
Ako kompanija ima 10 miliona akcija u opticaju, a tržišna cena jedne akcije iznosi 20 evra:
10.000.000 × 20 € = 200.000.000 €
Tržišna kapitalizacija kompanije iznosi 200 miliona evra.
Zbog toga promena broja akcija u opticaju može uticati na tržišnu kapitalizaciju čak i kada se tržišna cena akcije ne promeni.
Outstanding Shares i EPS
Broj akcija je važan i za izračunavanje zarade po akciji (Earnings per Share – EPS).
Kod osnovnog EPS-a koristi se ponderisani prosečan broj običnih akcija u opticaju tokom perioda, a ne samo broj akcija koji postoji na određeni datum.
Osnovna formula je:
Basic EPS = Neto dobit koja pripada običnim akcionarima ÷ Ponderisani prosečan broj običnih akcija u opticaju
Ako se broj akcija povećava, uz isti nivo dobiti, dobit koja pripada svakoj pojedinačnoj akciji može biti manja. Obrnuto, smanjenje broja akcija može povećati EPS ako ostali faktori ostanu nepromenjeni.
Basic Outstanding Shares i Fully Diluted Shares
Basic Outstanding Shares predstavljaju stvarne akcije koje su trenutno u opticaju.
Fully Diluted Shares predstavljaju hipotetički broj akcija koji bi se koristio kada bi se u obračun uključili instrumenti koji mogu dovesti do dodatnog izdavanja običnih akcija, u skladu sa pravilima obračuna razvodnjenog EPS-a.
Takvi instrumenti mogu uključivati:
- Stock Options – opcije na akcije,
- Warrants – varante,
- Convertible Securities – konvertibilne hartije od vrednosti,
- određene Preferred Shares koje mogu biti konvertovane u obične akcije.
Međutim, nije pravilno jednostavno sabrati sve postojeće opcije, varante i druge instrumente sa Outstanding Shares. Kod obračuna razvodnjenog EPS-a primenjuju se posebna računovodstvena pravila kako bi se utvrdilo koji instrumenti stvarno imaju razvodnjavajući efekat.
Na primer, ako kompanija ima 1 milion osnovnih akcija i određene opcije koje bi, nakon primene odgovarajućeg obračuna, dovele do dodatnih 50.000 akcija, razvodnjeni broj akcija može biti 1,05 miliona.
Outstanding Shares i Free Float
Outstanding Shares i Free Float nisu isti pojam.
Outstanding Shares obuhvataju sve akcije koje su izdate i koje drže akcionari, osim trezorskih akcija.
Free Float predstavlja uži deo tih akcija koji se smatra raspoloživim za javno trgovanje prema konkretnoj metodologiji berze, indeksa ili drugog tržišnog izvora.
Na primer, kompanija može imati:
- 10 miliona Outstanding Shares,
- ali samo 6 miliona akcija u Free Float-u.
Preostalih 4 miliona mogu držati osnivači, članovi uprave ili drugi vlasnici čije se akcije, prema primenjenoj metodologiji, ne uključuju u Free Float.
Važno je napomenuti da institucionalno vlasništvo samo po sebi ne znači automatski da se akcije isključuju iz Free Float-a. Kriterijumi zavise od konkretne metodologije.
Zašto se Outstanding Shares menjaju?
Broj akcija u opticaju može se promeniti kada kompanija:
- izda nove akcije,
- otkupi sopstvene akcije,
- ponovo izda trezorske akcije,
- sprovede određene korporativne transakcije koje menjaju broj akcija u opticaju.
Na primer, ako kompanija izda dodatnih 500.000 novih akcija, broj Outstanding Shares može porasti. Ako kompanija otkupi 500.000 sopstvenih akcija i zadrži ih kao Treasury Shares, broj Outstanding Shares može se smanjiti.
Outstanding Shares i razvodnjavanje vlasništva
Izdavanje novih akcija može dovesti do razvodnjavanja (Dilution) vlasničkog udela postojećih akcionara.
Na primer, investitor poseduje 100.000 akcija kompanije koja ima ukupno 1 milion Outstanding Shares.
Njegov vlasnički udeo je:
100.000 ÷ 1.000.000 = 10%
Ako kompanija izda još 1 milion novih akcija, a investitor ne kupi dodatne akcije, njegovih 100.000 akcija sada predstavlja:
100.000 ÷ 2.000.000 = 5%
Dakle, broj njegovih akcija nije smanjen, ali je njegov procentualni vlasnički udeo smanjen zbog povećanja ukupnog broja akcija u opticaju.
Primer 1 – Izdate, trezorske i akcije u opticaju
Pretpostavimo da kompanija ima:
| Vrsta akcija | Broj |
|---|---|
| Authorized Shares | 10.000 |
| Issued Shares | 6.000 |
| Treasury Shares | 1.000 |
| Outstanding Shares | 5.000 |
Obračun je:
Outstanding Shares = Issued Shares − Treasury Shares
5.000 = 6.000 − 1.000
Dakle, kompanija ima 5.000 akcija u opticaju.
Primer 2 – Akcije osnivača i investitora
Kompanija je izdala 1.000.000 akcija.
Od toga:
- 600.000 akcija drže javni investitori,
- 200.000 akcija drže osnivači,
- 100.000 akcija drže članovi uprave,
- 100.000 akcija kompanija drži kao trezorske akcije.
Ukupan broj Outstanding Shares iznosi:
1.000.000 − 100.000 = 900.000
Dakle, svih 900.000 akcija koje drže javni investitori, osnivači i članovi uprave predstavljaju Outstanding Shares, iako se svim tim akcijama ne mora aktivno trgovati na tržištu.
Outstanding Shares u odnosu na Authorized Shares
Najvažnija razlika može se prikazati ovako:
| Pojam | Značenje |
|---|---|
| Authorized Shares | Maksimalan broj akcija koje kompanija može da izda |
| Issued Shares | Akcije koje je kompanija stvarno izdala |
| Outstanding Shares | Izdato i trenutno akcionarima pripadajuće akcije, bez trezorskih akcija |
| Treasury Shares | Akcije koje je kompanija otkupila i drži u svom vlasništvu |
| Free Float | Deo akcija u opticaju koji je prema određenoj metodologiji raspoloživ za javno trgovanje |
Zašto su Outstanding Shares važne investitorima?
Investitori i analitičari koriste broj akcija u opticaju za različite finansijske obračune i analize.
Outstanding Shares su posebno važne za:
- izračunavanje Market Capitalization,
- obračun EPS-a,
- određivanje vlasničkog procenta,
- analizu razvodnjavanja,
- procenu uticaja otkupa sopstvenih akcija,
- analizu promena u kapitalnoj strukturi kompanije.
Zbog toga broj Outstanding Shares predstavlja jedan od osnovnih podataka za razumevanje vlasničke strukture i tržišne vrednosti kompanije.
Zaključak
Outstanding Shares (akcije u opticaju) predstavljaju akcije koje je kompanija izdala i koje se trenutno nalaze u vlasništvu akcionara, pri čemu se Treasury Shares ne uključuju u njihov broj. One ne predstavljaju samo akcije kojima se trenutno trguje na berzi, već mogu uključivati i akcije koje drže osnivači, članovi uprave, institucionalni investitori i drugi dugoročni vlasnici.
Najvažnija formula je:
Outstanding Shares = Issued Shares − Treasury Shares
Razlikovanje Authorized Shares, Issued Shares, Outstanding Shares, Treasury Shares i Free Float-a važno je za pravilno razumevanje kapitala kompanije, tržišne kapitalizacije, EPS-a, vlasničkih udela i potencijalnog razvodnjavanja.