Stopa prinosa (Rate of Return – RoR) predstavlja dobitak ili gubitak ostvaren na investiciji tokom određenog perioda, izražen kao procenat početne vrednosti investicije.
Stopa prinosa omogućava investitoru da izmeri koliko je investicija dobila ili izgubila u odnosu na početno uloženi iznos. Može se primeniti na različite vrste ulaganja, uključujući akcije, obveznice, nekretnine, investicione fondove i drugu imovinu.
Pozitivna stopa prinosa označava da je vrednost investicije porasla, dok negativna stopa ukazuje na gubitak.
Šta je Rate of Return?
Rate of Return (RoR) je pokazatelj koji izražava promenu vrednosti investicije tokom određenog perioda u odnosu na njenu početnu vrednost.
U najjednostavnijem obliku, RoR se izračunava kada se početna vrednost investicije uporedi sa njenom krajnjom vrednošću.
Ako investitor kupi akciju za 20 € i njena vrednost poraste na 30 €, ostvareni kapitalni dobitak iznosi 10 €. U odnosu na početno ulaganje od 20 €, stopa prinosa iznosi 50%.
Pri obračunu ukupnog prinosa mogu se uključiti i novčani prihodi ostvareni tokom perioda držanja investicije, kao što su dividende ili kamate, pod uslovom da se koristi mera ukupnog prinosa.
Formula za Rate of Return
Osnovna formula je:
Rate of Return = (Krajnja vrednost − Početna vrednost) ÷ Početna vrednost
ili:
RoR = (Ending Value − Beginning Value) ÷ Beginning Value
Ako se uključuju dividende, kamate i drugi prihodi ostvareni tokom perioda:
Total Rate of Return = (Krajnja vrednost − Početna vrednost + Prihodi od investicije) ÷ Početna vrednost
Stopa se zatim može izraziti u procentima množenjem rezultata sa 100.
Primer sa akcijama
Pretpostavimo da investitor kupi akciju po ceni od 20 €.
Tokom perioda držanja:
- početna cena = 20 €
- krajnja cena = 30 €
- primljena dividenda = 2 €
Ukupan dobitak iznosi:
30 € − 20 € + 2 € = 12 €
Stopa ukupnog prinosa je:
(30 − 20 + 2) ÷ 20 = 12 ÷ 20 = 0,60
Odnosno:
RoR = 60%
Od ukupnog prinosa od 60%, 50 procentnih poena potiče od rasta cene akcije, a 10 procentnih poena od dividende.
Rate of Return na akcije
Kod akcija prinos može poticati iz dva osnovna izvora:
- kapitalnog dobitka ili gubitka zbog promene cene akcije;
- dividendi koje investitor primi tokom perioda držanja.
Na primer, investitor kupi akciju za 60 €, drži je pet godina, primi ukupno 10 € dividendi i proda je za 80 €.
Kapitalni dobitak iznosi:
80 € − 60 € = 20 €
Ukupan dobitak iznosi:
20 € + 10 € = 30 €
Ukupna stopa prinosa iznosi:
30 ÷ 60 = 0,50 = 50%
Dakle, investicija je tokom celog petogodišnjeg perioda ostvarila ukupan prinos od 50%.
Važno je naglasiti da to nije isto što i godišnja stopa prinosa od 50%. Pošto je investicija trajala pet godina, za poređenje sa godišnjim prinosima potrebna je annualizacija.
Rate of Return na obveznice
Kod obveznica ukupan prinos može uključivati kamatu (coupon interest) i promenu tržišne cene obveznice.
Pretpostavimo da investitor kupi obveznicu za 1.000 €, sa kuponskom stopom od 5%, i tokom perioda primi 100 € kamate. Ako obveznicu proda za 1.100 €, kapitalni dobitak iznosi:
1.100 € − 1.000 € = 100 €
Ukupan dobitak je:
100 € kapitalnog dobitka + 100 € kamate = 200 €
Stopa ukupnog prinosa je:
200 ÷ 1.000 = 0,20 = 20%
Dakle, ukupni RoR iznosi 20% za posmatrani period.
Ako je tih 100 € kamate ostvareno tokom više godina, ovaj rezultat ne znači da je godišnji prinos bio 20%. Za godišnje poređenje potrebno je izračunati annualized return.
Rate of Return i Total Return
Pojmovi Rate of Return i Total Return mogu se koristiti u različitim kontekstima, pa ih treba pažljivo razlikovati.
Rate of Return je opšti izraz za stopu prinosa na investiciju.
Total Return predstavlja ukupni prinos koji, kada je tako definisano, uključuje promenu tržišne vrednosti investicije i prihode ostvarene tokom perioda, kao što su dividende ili kamate.
Zato RoR može biti izračunat samo na osnovu promene vrednosti ili kao širi ukupan prinos, zavisno od konkretne metodologije.
Rate of Return i Annualized Return
Važna razlika postoji između ukupnog prinosa i godišnje stope prinosa.
Ako investicija ostvari prinos od 50% tokom pet godina, to ne znači da je ostvarila 50% svake godine.
Annualized Return pretvara ukupan prinos ostvaren tokom više godina u ekvivalentnu godišnju stopu, uzimajući u obzir složeno ukamaćivanje kada je odgovarajuće.
Kod početne investicije od 60 € i krajnje vrednosti od 90 € nakon pet godina, bez dodatnih uplata i isplata:
Annualized Return = (90 ÷ 60)^(1/5) − 1
što je približno 8,45% godišnje.
To je drugačija mera od ukupnog RoR-a od 50%.
Nominalni i realni prinos
Rate of Return može se posmatrati i u odnosu na inflaciju.
Nominalni prinos predstavlja prinos pre prilagođavanja za inflaciju.
Realni prinos predstavlja prinos nakon uzimanja u obzir promene kupovne moći novca.
Na primer, ako investicija ostvari nominalni prinos od 8%, a inflacija tokom istog perioda iznosi približno 3%, realni prinos će biti niži od nominalnog prinosa.
Zašto je Rate of Return važan?
Rate of Return omogućava poređenje prinosa različitih investicija na zajedničkoj procentualnoj osnovi.
Investitor može koristiti RoR za analizu:
- akcija;
- obveznica;
- investicionih fondova;
- nekretnina;
- drugih finansijskih i realnih ulaganja.
Ipak, sama stopa prinosa ne pokazuje celokupan rizik investicije. Dve investicije mogu imati isti prinos, ali veoma različit nivo rizika, likvidnosti i volatilnosti.
Takođe je važno da se prinosi porede za isti vremenski period i prema istoj metodologiji.
Ograničenja Rate of Return
RoR ima nekoliko važnih ograničenja.
Prvo, jednostavan RoR ne uzima u obzir nužno vremensku vrednost novca niti raspored novčanih tokova.
Drugo, kod investicija sa dodatnim uplatama ili isplatama tokom perioda jednostavna formula može dati pogrešnu sliku stvarnog prinosa.
Treće, ukupan prinos od 50% tokom pet godina ne može se direktno porediti sa godišnjim prinosom od 10% bez odgovarajuće annualizacije.
Zbog toga se, u zavisnosti od situacije, koriste i druge mere prinosa, kao što su Annualized Return, CAGR, Internal Rate of Return (IRR) i Time-Weighted Rate of Return (TWR).
Zaključak
Rate of Return (RoR), odnosno stopa prinosa, predstavlja procentualnu promenu vrednosti investicije tokom određenog perioda u odnosu na početnu vrednost.
Kod šireg obračuna ukupnog prinosa mogu se uključiti i dividende, kamate i drugi prihodi ostvareni tokom perioda držanja.
Osnovna formula je:
RoR = (Krajnja vrednost − Početna vrednost + ostvareni prihodi) ÷ Početna vrednost
Za pravilno poređenje investicija važno je uzeti u obzir dužinu perioda, dodatne novčane tokove, rizik, inflaciju i metodologiju obračuna prinosa.