Accounts Receivable Turnover Ratio, odnosno koeficijent obrta potraživanja, je finansijski pokazatelj koji meri koliko efikasno kompanija naplaćuje potraživanja od kupaca. Pokazuje odnos između neto prodaje na kredit i prosečnih potraživanja od kupaca tokom određenog obračunskog perioda.
Viši koeficijent obično ukazuje na bržu naplatu potraživanja i efikasnije upravljanje kreditnom politikom, dok niži koeficijent može ukazivati na sporiju naplatu, duže rokove plaćanja ili veći udeo potraživanja koja se teže naplaćuju.
Ipak, Accounts Receivable Turnover Ratio ne treba posmatrati izolovano. Njegovo značenje zavisi od industrije, poslovnog modela, uslova prodaje, kreditne politike i poređenja sa prethodnim periodima ili sličnim kompanijama.
Šta je Accounts Receivable Turnover Ratio?
Accounts Receivable Turnover Ratio pokazuje koliko puta se prosečna potraživanja od kupaca „obrnu“ kroz prodaju na kredit tokom određenog perioda, najčešće tokom jedne godine.
Koeficijent povezuje dve važne veličine:
- Net Credit Sales – neto prodaja na kredit;
- Average Accounts Receivable – prosečna potraživanja od kupaca.
Osnovna formula je:
Accounts Receivable Turnover Ratio = Net Credit Sales ÷ Average Accounts Receivable
Na primer, ako kompanija tokom godine ostvari 1.000.000 € neto prodaje na kredit, a prosečna potraživanja od kupaca iznose 200.000 €, koeficijent iznosi:
1.000.000 ÷ 200.000 = 5
To znači da je kompanija ostvarila neto prodaju na kredit u iznosu koji odgovara petostrukoj vrednosti prosečnih potraživanja tokom godine.
Važno je naglasiti da rezultat ne znači da je kompanija doslovno naplatila potraživanja pet puta. Koeficijent predstavlja odnos prodaje na kredit i prosečnih potraživanja, a ne direktan broj pojedinačnih naplata.
Kako se računa prosečno potraživanje?
Average Accounts Receivable, odnosno prosečna potraživanja od kupaca, najčešće se izračunavaju pomoću početnog i krajnjeg salda:
Average Accounts Receivable = (Beginning Accounts Receivable + Ending Accounts Receivable) ÷ 2
Na primer, ako su potraživanja na početku godine iznosila 150.000 €, a na kraju godine 250.000 €:
(150.000 + 250.000) ÷ 2 = 200.000 €
Ako je neto prodaja na kredit iznosila 1.000.000 €, Accounts Receivable Turnover Ratio iznosi:
1.000.000 ÷ 200.000 = 5
U složenijim analizama može se koristiti detaljniji prosek tokom godine ako su potraživanja izrazito promenljiva.
Zašto se koristi neto prodaja na kredit?
Accounts Receivable nastaje prvenstveno iz prodaje na kredit, odnosno prodaje kod koje kupac ne plaća odmah.
Zbog toga je za precizan obračun najprikladnije koristiti Net Credit Sales, a ne ukupnu prodaju ako ona uključuje značajan deo gotovinske prodaje.
Na primer, ako kompanija ima:
- ukupnu prodaju: 1.200.000 €
- prodaju na kredit: 1.000.000 €
- gotovinsku prodaju: 200.000 €
za obračun koeficijenta koristi se 1.000.000 € prodaje na kredit, a ne ukupnih 1.200.000 €, pod pretpostavkom da su to neto iznosi relevantni za obračun.
U praksi, međutim, kompanije ili izvori podataka ponekad koriste ukupnu neto prodaju kada podatak o prodaji na kredit nije dostupan. To može smanjiti preciznost poređenja.
Kako se tumači Accounts Receivable Turnover Ratio?
Accounts Receivable Turnover Ratio pokazuje odnos između prodaje na kredit i prosečnih potraživanja.
Na primer:
- 2 znači da neto prodaja na kredit odgovara dvostrukoj vrednosti prosečnih potraživanja;
- 5 znači da odgovara petostrukoj vrednosti;
- 10 znači da odgovara desetostrukoj vrednosti.
Viši koeficijent obično znači da kompanija ima manje prosečno vezanih sredstava u potraživanjima u odnosu na ostvarenu prodaju ili da ih brže naplaćuje.
Niži koeficijent može ukazivati na:
- sporiju naplatu potraživanja;
- duže rokove plaćanja;
- liberalniju kreditnu politiku;
- veći broj problematičnih potraživanja;
- povećanje potraživanja u odnosu na prodaju.
Međutim, visok koeficijent nije automatski dobar, niti je nizak automatski loš. Na primer, veoma visok koeficijent može biti posledica stroge kreditne politike koja ograničava prodaju na kredit.
Visok i nizak Accounts Receivable Turnover Ratio
Visok koeficijent obrta potraživanja
Visok Accounts Receivable Turnover Ratio najčešće ukazuje na to da kompanija brzo naplaćuje svoja potraživanja u odnosu na ostvarenu prodaju na kredit.
To može biti posledica:
- efikasne naplate;
- kratkih rokova plaćanja;
- kvalitetne strukture kupaca;
- stroge kreditne politike;
- malog udela problematičnih potraživanja.
Ipak, veoma visok koeficijent može značiti i da kompanija daje kupcima vrlo kratke rokove plaćanja ili primenjuje stroge uslove kreditiranja.
Nizak koeficijent obrta potraživanja
Nizak koeficijent može ukazivati na to da se potraživanja sporije pretvaraju u gotovinu.
Mogući uzroci uključuju:
- duge rokove plaćanja;
- probleme sa naplatom;
- finansijske probleme kupaca;
- previše liberalnu kreditnu politiku;
- rast potraživanja brži od rasta prodaje.
Zbog toga nizak koeficijent može biti signal za detaljniju analizu kvaliteta potraživanja.
Accounts Receivable Turnover Ratio i period naplate
Accounts Receivable Turnover Ratio može se koristiti za procenu približnog prosečnog perioda naplate.
Za tu svrhu koristi se Days Sales Outstanding (DSO):
DSO = 365 ÷ Accounts Receivable Turnover Ratio
Ako je Accounts Receivable Turnover Ratio 5, približan DSO iznosi:
365 ÷ 5 = 73 dana
To znači da je prosečan period vezivanja potraživanja približno 73 dana, pod pretpostavkama i metodologijom koje odgovaraju korišćenom koeficijentu.
Ova dva pokazatelja su usko povezana:
- viši turnover → obično kraći period naplate;
- niži turnover → obično duži period naplate.
Accounts Receivable Turnover Ratio i kreditna politika
Koeficijent obrta potraživanja može pružiti informacije o tome kako kompanija upravlja kreditnom politikom.
Ako kompanija kupcima odobrava duge rokove plaćanja, potraživanja mogu biti veća, što može smanjiti koeficijent.
Ako kompanija primenjuje stroge uslove kreditiranja i brzo naplaćuje račune, koeficijent može biti viši.
Zbog toga promena koeficijenta kroz vreme može biti korisna.
Na primer, ako je:
- prethodne godine: 8
- tekuće godine: 5
pad može zahtevati analizu razloga zbog kojih su potraživanja porasla u odnosu na prodaju.
Međutim, sam koeficijent ne pokazuje zašto je došlo do promene. Potrebno je analizirati i strukturu potraživanja, rokove plaćanja, starost potraživanja i promene kreditne politike.
Accounts Receivable Turnover Ratio i starost potraživanja
Za potpuniju analizu često se koristi Aging of Receivables, odnosno analiza starosti potraživanja.
Potraživanja se mogu grupisati prema tome koliko dugo nisu naplaćena, na primer:
- do 30 dana;
- 31–60 dana;
- 61–90 dana;
- više od 90 dana.
Ako se povećava udeo starijih potraživanja, to može ukazivati na pogoršanje naplate čak i kada ukupni Accounts Receivable Turnover Ratio ne pokazuje dramatičnu promenu.
Zbog toga se koeficijent obrta potraživanja najbolje koristi zajedno sa drugim pokazateljima.
Accounts Receivable Turnover Ratio u poređenju sa industrijom
Ne postoji univerzalna vrednost Accounts Receivable Turnover Ratio koja se može smatrati dobrom za sve kompanije.
Na primer, kompanija koja posluje sa velikim maloprodajnim lancima može imati drugačije rokove naplate od kompanije koja pruža poslovne usluge drugim kompanijama.
Zato je korisno porediti:
- koeficijent kompanije sa njenim prethodnim rezultatima;
- koeficijent sa sličnim kompanijama;
- koeficijent sa prosekom industrije;
- koeficijent sa ugovorenim rokovima plaćanja.
Poređenje ima smisla samo ako su kompanije i metodologije dovoljno uporedive.
Primer obračuna
Pretpostavimo da kompanija ima:
- neto prodaju na kredit: 2.400.000 €
- Accounts Receivable na početku godine: 300.000 €
- Accounts Receivable na kraju godine: 500.000 €
Prvo se računa prosečno potraživanje:
(300.000 + 500.000) ÷ 2 = 400.000 €
Zatim:
Accounts Receivable Turnover Ratio = 2.400.000 ÷ 400.000 = 6
Koeficijent obrta potraživanja iznosi 6.
Približan DSO iznosi:
365 ÷ 6 = 60,8 dana
Dakle, na osnovu ovog pojednostavljenog obračuna, prosečan period naplate iznosi približno 61 dan.
Accounts Receivable Turnover Ratio vs. Accounts Payable Turnover Ratio
Ova dva pokazatelja mere različite vrste obrta.
Accounts Receivable Turnover Ratio meri efikasnost upravljanja potraživanjima od kupaca.
Accounts Payable Turnover Ratio meri koliko brzo kompanija izmiruje svoje obaveze prema dobavljačima.
Drugim rečima:
- Receivables → novac koji kompanija treba da primi;
- Payables → novac koji kompanija treba da plati.
Ograničenja Accounts Receivable Turnover Ratio
Iako je koristan pokazatelj, Accounts Receivable Turnover Ratio ima određena ograničenja.
Koeficijent može biti manje pouzdan ako:
- kompanija ima veoma sezonsko poslovanje;
- prodaja značajno varira tokom godine;
- koristi različite kreditne uslove za različite kupce;
- podatak o prodaji na kredit nije dostupan;
- potraživanja značajno osciliraju tokom godine;
- postoje velika nenaplaćena ili sporna potraživanja.
Zbog toga jedan broj ne treba koristiti kao jedinu osnovu za procenu kvaliteta naplate.
Zaključak
Accounts Receivable Turnover Ratio, odnosno koeficijent obrta potraživanja, pokazuje odnos između neto prodaje na kredit i prosečnih potraživanja od kupaca tokom određenog perioda.
Formula je:
Accounts Receivable Turnover Ratio = Net Credit Sales ÷ Average Accounts Receivable
Viši koeficijent obično ukazuje na bržu naplatu potraživanja, dok niži može ukazivati na sporiju naplatu ili veći nivo potraživanja u odnosu na prodaju.
Za pravilno tumačenje potrebno je posmatrati ovaj pokazatelj zajedno sa Days Sales Outstanding (DSO), analizom starosti potraživanja, kreditnom politikom kompanije i rezultatima sličnih kompanija.