Akcijski kapital (Share Capital) predstavlja kapital koji kompanija pribavlja izdavanjem akcija investitorima. Akcije mogu biti obične akcije (Common Shares) ili preferencijalne akcije (Preferred Shares), u zavisnosti od strukture kapitala kompanije.
Share Capital predstavlja jednu od komponenti vlasničkog kapitala (Shareholders’ Equity). Za razliku od ukupnog Shareholders’ Equity, koji može obuhvatati i Retained Earnings, Additional Paid-in Capital, Treasury Stock i druge stavke, Share Capital se odnosi na kapital povezan sa izdatim akcijama.
Šta je Share Capital?
Share Capital je vrednost kapitala povezana sa akcijama koje je kompanija izdala i za koje je primila kapital od investitora, u skladu sa primenjenim računovodstvenim i pravnim pravilima.
Kada kompanija izdaje nove akcije, investitori uplaćuju novac ili drugu dozvoljenu naknadu kompaniji. Kompanija tako pribavlja kapital koji može koristiti za:
- finansiranje poslovanja,
- kupovinu imovine,
- razvoj novih proizvoda,
- širenje poslovanja,
- otplatu određenih obaveza,
- druge poslovne potrebe.
Važno je razlikovati izdavanje novih akcija od kupovine i prodaje već izdatih akcija na sekundarnom tržištu.
Kada investitor kupi postojeće akcije od drugog investitora na berzi, novac uglavnom ide prodavcu akcija, a ne kompaniji. Zbog toga takva transakcija ne povećava Share Capital kompanije.
Kako nastaje Share Capital?
Share Capital nastaje kada kompanija izda akcije i primi kapital od investitora.
Na primer, kompanija izda 10.000 novih akcija po emisionoj ceni od 10 EUR po akciji.
Ukupno primljena sredstva iznose:
10.000 × 10 EUR = 100.000 EUR
Međutim, računovodstveni prikaz ne mora značiti da se svih 100.000 EUR evidentira kao Share Capital.
Ako je nominalna vrednost jedne akcije 1 EUR, tada bi, u pojednostavljenom primeru:
Share Capital = 10.000 × 1 EUR = 10.000 EUR
Preostalih:
100.000 − 10.000 = 90.000 EUR
može biti evidentirano kao Additional Paid-in Capital (APIC), odnosno dodatno uplaćeni kapital, u skladu sa primenjenim računovodstvenim pravilima.
Zato je važno razlikovati iznos koji je kompanija primila od investitora od iznosa koji se prikazuje kao Share Capital.
Share Capital i nominalna vrednost akcije
Nominalna vrednost (Par Value) je unapred određena vrednost akcije koja se koristi u pravnom i računovodstvenom kontekstu.
Ako kompanija izda 100.000 akcija sa nominalnom vrednošću od 1 EUR, iznos povezan sa nominalnom vrednošću izdatih akcija je:
100.000 × 1 EUR = 100.000 EUR
Ako su akcije izdate po ceni od 5 EUR, kompanija bi ukupno primila:
100.000 × 5 EUR = 500.000 EUR
Razlika od 400.000 EUR može biti evidentirana kao Additional Paid-in Capital, dok 100.000 EUR predstavlja Share Capital po nominalnoj vrednosti, ako se tako klasifikuje prema primenjenim pravilima.
Formula za Share Capital
U najjednostavnijem slučaju, kada se Share Capital prikazuje po nominalnoj vrednosti izdatih akcija:
Share Capital = Number of Issued Shares × Par Value per Share
odnosno:
Akcijski kapital = Broj izdatih akcija × Nominalna vrednost po akciji
Na primer:
100.000 akcija × 1 EUR = 100.000 EUR Share Capital
Ovo je preciznija formula za Share Capital od formule koja koristi Outstanding Shares × Issue Price.
Outstanding Shares predstavljaju akcije koje su trenutno u opticaju, dok Share Capital može zavisiti od načina na koji su izdate akcije i računovodstveno klasifikovane.
Share Capital i Issue Price
Issue Price, odnosno emisiona cena, predstavlja cenu po kojoj kompanija izdaje akcije investitorima.
Emisiona cena može biti:
- jednaka nominalnoj vrednosti,
- veća od nominalne vrednosti.
Ako je:
Par Value = 1 EUR
a:
Issue Price = 5 EUR
tada se 1 EUR po akciji može odnositi na Share Capital, dok se preostalih 4 EUR može evidentirati kao Additional Paid-in Capital, u skladu sa primenjenim pravilima.
Zato nije ispravno automatski koristiti:
Share Capital = Issue Price × Outstanding Shares
jer ukupna sredstva primljena izdavanjem akcija mogu biti raspoređena na više stavki kapitala.
Share Capital i Additional Paid-in Capital
Share Capital i Additional Paid-in Capital (APIC) zajedno mogu predstavljati značajan deo kapitala koji je kompanija prikupila izdavanjem akcija.
Na primer, kompanija izda 1.000 akcija:
- Nominalna vrednost: 1 EUR
- Emisiona cena: 20 EUR
Ukupan iznos koji kompanija primi:
1.000 × 20 = 20.000 EUR
Pojednostavljeno računovodstveno evidentiranje može biti:
Share Capital = 1.000 EUR
Additional Paid-in Capital = 19.000 EUR
Ukupno primljeni kapital:
1.000 + 19.000 = 20.000 EUR
Dakle, činjenica da je kompanija primila 20.000 EUR ne znači da se svih 20.000 EUR prikazuje kao Share Capital.
Share Capital i Shareholders’ Equity
Share Capital nije isto što i Shareholders’ Equity.
Share Capital je samo jedna od komponenti vlasničkog kapitala.
Shareholders’ Equity može obuhvatati:
- Share Capital
- Additional Paid-in Capital
- Retained Earnings
- Treasury Stock
- Accumulated Other Comprehensive Income
- druge relevantne stavke, u zavisnosti od kompanije i računovodstvenog okvira.
Na primer, kompanija može imati:
Share Capital = 100.000 EUR
Additional Paid-in Capital = 400.000 EUR
Retained Earnings = 600.000 EUR
Treasury Stock = −100.000 EUR
Tada bi, uz zanemarivanje drugih stavki:
Shareholders’ Equity = 1.000.000 EUR
Share Capital je, dakle, samo deo ukupnog kapitala akcionara.
Obične i preferencijalne akcije
Kompanija može imati različite klase akcija.
Common Shares
Common Shares, odnosno obične akcije, predstavljaju najčešći oblik vlasničkog kapitala.
Vlasnici običnih akcija obično imaju pravo glasa i mogu imati pravo na dividendu, ali se konkretna prava razlikuju prema klasi akcija i primenjenim propisima.
Preferred Shares
Preferred Shares, odnosno preferencijalne akcije, obično daju određenu prednost u odnosu na obične akcije, naročito u pogledu dividendi ili prava na imovinu u slučaju likvidacije.
Tačna prava zavise od uslova konkretne emisije.
Ako kompanija ima obe vrste akcija, Share Capital može biti prikazan kroz odvojene stavke za Common Share Capital i Preferred Share Capital.
Authorized Share Capital
Authorized Share Capital predstavlja maksimalni iznos ili broj akcija koji kompanija može da izda prema svojim osnivačkim dokumentima i primenjenim pravnim pravilima, tamo gde takva kategorija postoji.
Važno je razlikovati:
Authorized Shares → akcije koje kompanija ima pravo da izda
od:
Issued Shares → akcije koje je kompanija stvarno izdala.
Na primer, kompanija može biti ovlašćena da izda 10 miliona akcija, ali može trenutno imati izdato samo 2 miliona akcija.
Zato Authorized Share Capital nije isto što i stvarno izdati Share Capital.
Issued Share Capital
Issued Share Capital odnosi se na kapital povezan sa akcijama koje je kompanija stvarno izdala.
U sistemima u kojima se koristi termin Authorized Share Capital, iznos izdatog kapitala ne može prelaziti dozvoljeni maksimum bez odgovarajuće izmene ovlašćenja ili korporativne dokumentacije.
Važno je razlikovati Issued Shares od Outstanding Shares.
Issued Shares su akcije koje je kompanija izdala.
Outstanding Shares su izdate akcije koje su i dalje u vlasništvu akcionara, odnosno nisu sopstvene akcije koje kompanija drži nakon otkupa.
Zbog toga Issued Shares i Outstanding Shares ne moraju biti isti.
Share Capital i nova emisija akcija
Kompanija može povećati kapital izdavanjem novih akcija.
Na primer, kompanija već ima:
1.000.000 izdatih akcija
i odluči da izda još:
200.000 novih akcija
Nova emisija može povećati kapital kompanije, ali može istovremeno dovesti do razvodnjavanja (Dilution) vlasničkih udela postojećih akcionara ako oni ne učestvuju u novoj emisiji pod odgovarajućim uslovima.
Ako novi investitori kupe nove akcije direktno od kompanije, sredstva ulaze u kompaniju.
Ako postojeći akcionar proda svoje akcije drugom investitoru na sekundarnom tržištu, kompanija od te transakcije ne dobija novac i njen Share Capital se zbog same te trgovine ne povećava.
Share Capital u bilansu stanja
Share Capital se prikazuje u okviru Shareholders’ Equity u bilansu stanja.
Pojednostavljen primer:
| Stavka | Iznos |
|---|---|
| Share Capital | 100.000 EUR |
| Additional Paid-in Capital | 400.000 EUR |
| Retained Earnings | 600.000 EUR |
| Treasury Stock | −100.000 EUR |
| Shareholders’ Equity | 1.000.000 EUR |
Ovaj primer pokazuje zašto Share Capital nije isto što i ukupni kapital akcionara.
Share Capital predstavlja samo jednu stavku u okviru ukupnog Shareholders’ Equity.
Da li rast cene akcije povećava Share Capital?
Ne.
Ako se akcijama kompanije trguje na berzi i njihova cena poraste sa 20 EUR na 30 EUR, taj rast tržišne cene sam po sebi ne povećava Share Capital kompanije.
Slično tome, pad tržišne cene akcije sam po sebi ne smanjuje Share Capital.
Promena tržišne cene utiče na tržišnu kapitalizaciju (Market Capitalization), ali ne menja automatski knjigovodstveni iznos Share Capital.
Na primer, ako kompanija ima 1 milion akcija, a cena akcije poraste sa 20 EUR na 30 EUR:
Market Capitalization:
1.000.000 × 20 = 20 miliona EUR
nakon rasta:
1.000.000 × 30 = 30 miliona EUR
Share Capital, međutim, ne raste zbog samog rasta tržišne cene.
Share Capital i IPO
Kod Initial Public Offering (IPO) kompanija prvi put nudi svoje akcije javnim investitorima.
Ako se akcije izdaju direktno investitorima, kompanija prikuplja novi kapital. Deo tog iznosa može biti evidentiran kao Share Capital, a deo kao Additional Paid-in Capital, u zavisnosti od nominalne vrednosti akcija i primenjenog računovodstvenog okvira.
Nakon IPO-a kompanija može izvršiti i dodatne emisije akcija.
Važno je razlikovati primarno tržište, gde kompanija izdaje nove akcije i prikuplja kapital, od sekundarnog tržišta, gde investitori međusobno trguju već izdatim akcijama.
Primer obračuna
Pretpostavimo da kompanija ABC izdaje 1.000 akcija.
Nominalna vrednost jedne akcije je:
1 EUR
Emisiona cena je:
20 EUR
Ukupan iznos koji kompanija prima:
1.000 × 20 = 20.000 EUR
Od toga se, u pojednostavljenom primeru:
Share Capital = 1.000 × 1 = 1.000 EUR
a:
Additional Paid-in Capital = 1.000 × (20 − 1) = 19.000 EUR
Ukupno kapitala prikupljenog emisijom:
1.000 + 19.000 = 20.000 EUR
Ovaj primer jasno pokazuje razliku između Share Capital i ukupnog kapitala koji je kompanija prikupila izdavanjem akcija.
Zaključak
Share Capital (akcijski kapital) predstavlja kapital povezan sa akcijama koje je kompanija izdala investitorima. On predstavlja jednu od komponenti Shareholders’ Equity.
U pojednostavljenom slučaju, kada se akcije evidentiraju po nominalnoj vrednosti, osnovna formula je:
Share Capital = Issued Shares × Par Value per Share
Iznos koji kompanija primi iznad nominalne vrednosti može biti evidentiran kao Additional Paid-in Capital.
Važno je razlikovati Share Capital od Shareholders’ Equity, Paid-in Capital, Authorized Share Capital, Issued Share Capital i Outstanding Shares, jer ovi termini opisuju različite aspekte kapitala i akcija kompanije.