Tax Liability – Poreska obaveza: značenje, obračun i primeri
Poreska obaveza (Tax Liability) predstavlja iznos poreza koji je fizičko ili pravno lice dužno da plati nadležnom poreskom organu na osnovu ostvarenog prihoda, dobiti, imovine, transakcije ili drugog oporezivog događaja.
Poreska obaveza može nastati po osnovu različitih vrsta poreza, kao što su porez na dohodak (Income Tax), porez na dobit pravnih lica (Corporate Tax), porez na kapitalnu dobit (Capital Gains Tax), porez na promet ili prodaju (Sales Tax), PDV (VAT) i porez na imovinu (Property Tax), u zavisnosti od poreskog sistema.
Šta je Tax Liability?
Tax Liability je iznos poreske obaveze koji poreski obveznik duguje za određeni poreski period ili po osnovu konkretnog oporezivog događaja.
Na primer, ako fizičko lice ostvari oporezivi prihod, na taj prihod može nastati obaveza poreza na dohodak. Ako investitor proda akciju po višoj ceni od nabavne i ostvari oporezivu kapitalnu dobit, može nastati poreska obaveza po osnovu kapitalne dobiti.
Kod kompanija, poreska obaveza može nastati po osnovu dobiti, zarada zaposlenih, prometa dobara i usluga, imovine i drugih poslovnih aktivnosti.
Važno je razlikovati poresku obavezu (Tax Liability) od poreza koji je već plaćen ili zadržan. Ako je tokom poreskog perioda već plaćen ili zadržan deo poreza, konačna obaveza za uplatu može biti manja od ukupno obračunatog poreza.
Kako nastaje poreska obaveza?
Poreska obaveza najčešće nastaje kada se dogodi oporezivi događaj (Taxable Event).
To može biti:
- ostvarivanje zarade ili drugog dohotka,
- ostvarivanje dobiti preduzeća,
- prodaja imovine uz ostvarenu kapitalnu dobit,
- prodaja oporezivih dobara ili usluga,
- posedovanje određene imovine,
- uvoz robe,
- isplata određenih prihoda.
Visina poreske obaveze zavisi od poreske osnovice, poreske stope, poreskih odbitaka, oslobođenja, kredita i drugih pravila koja važe u konkretnoj jurisdikciji.
Tax Liability kod fizičkih lica
Fizičko lice može imati poresku obavezu po osnovu više različitih prihoda.
Na primer, zaposlenom licu može nastati obaveza poreza na dohodak na osnovu zarade. Poslodavac u mnogim poreskim sistemima obračunava i zadržava određene iznose od zarade zaposlenog i uplaćuje ih poreskim organima.
Ako je tokom godine plaćeno ili zadržano više poreza nego što konačni obračun pokazuje, poreski obveznik može imati pravo na povraćaj poreza (Tax Refund), u skladu sa pravilima konkretne zemlje.
Ako je plaćeno manje od konačne poreske obaveze, poreski obveznik mora da uplati razliku.
Tax Liability kod kompanija
Kompanije mogu imati više različitih poreskih obaveza.
Na primer, kompanija može biti obavezna da plati porez na dobit, da obračunava i uplaćuje poreze i doprinose povezane sa zaradama zaposlenih, kao i da obračunava PDV ili drugi porez na promet, kada su za to ispunjeni zakonski uslovi.
Zbog toga poreska obaveza kompanije ne mora biti povezana samo sa njenom dobiti.
Primer poreske obaveze
Pretpostavimo da kompanija ostvari 1.000.000 dinara oporezive dobiti, a da važeća poreska stopa iznosi 15%.
Obračun bi bio:
1.000.000 × 15% = 150.000 dinara
U ovom pojednostavljenom primeru, 150.000 dinara predstavlja poresku obavezu po osnovu poreza na dobit, pre eventualne primene poreskih olakšica, kredita ili drugih zakonskih korekcija.
Ako je kompanija prethodno uplatila 100.000 dinara po osnovu iste poreske obaveze, preostali iznos za uplatu bio bi 50.000 dinara, pod pretpostavkom da nema drugih korekcija.
Tax Liability i porez na zarade
Kod zarada zaposlenih potrebno je razlikovati porez zaposlenog od poreza i doprinosa koje snosi ili plaća poslodavac.
U mnogim poreskim sistemima poslodavac ima obavezu da određene iznose zadrži od zarade zaposlenog i uplati poreskim organima. Pored toga, poslodavac može imati i sopstvene obaveze po osnovu zaposlenih.
Zbog toga izraz Tax Liability može obuhvatati različite poreske obaveze, u zavisnosti od toga ko je poreski obveznik i na koji porez se obaveza odnosi.
Tax Liability i poreski odbici i olakšice
Poreska obaveza može biti umanjena primenom poreskih odbitaka, oslobođenja, poreskih kredita i drugih zakonom dozvoljenih olakšica.
Međutim, njihova dostupnost i način primene razlikuju se među državama. Zbog toga se konačna poreska obaveza ne može uvek jednostavno izračunati primenom jedne poreske stope na ukupan prihod.
Poreska obaveza u Srbiji
U Srbiji poreska obaveza zavisi od vrste poreza, poreskog obveznika, poreske osnovice i konkretnog oporezivog događaja.
Fizičko lice može imati poresku obavezu po osnovu, na primer, zarade, prihoda od samostalne delatnosti, prihoda od kapitala ili kapitalnog dobitka, dok pravno lice može imati obaveze po osnovu poreza na dobit, PDV-a, zarada zaposlenih i drugih poreskih obaveza.
Kod zarada zaposlenih, pored poreza na dohodak, postoje i doprinosi za obavezno socijalno osiguranje. Porez i doprinosi nisu ista vrsta javnog davanja, iako se često obračunavaju i plaćaju zajedno.
Kod kompanije, poreska obaveza po osnovu poreza na dobit zavisi od poreske dobiti, a ne jednostavno od ukupnog prihoda ili računovodstvene dobiti.
Zbog toga je pri analizi poreske obaveze u Srbiji važno razlikovati prihod, računovodstvenu dobit, poresku osnovicu, obračunati porez i već plaćene ili zadržane iznose.
Tax Liability i računovodstvo
U finansijskom izveštavanju poreske obaveze mogu imati važan uticaj na neto dobit i novčani tok kompanije.
Pored tekuće poreske obaveze, računovodstvo može prikazivati i odložene poreske obaveze (Deferred Tax Liabilities) koje nastaju zbog privremenih razlika između računovodstvenog i poreskog tretmana određenih stavki.
Zato Tax Liability i Deferred Tax Liability nisu isti pojam. Tax Liability je opšti pojam za poresku obavezu, dok Deferred Tax Liability predstavlja specifičnu računovodstvenu kategoriju povezanu sa odloženim porezima.
Tax Liability u odnosu na Tax Expense
Tax Liability i Tax Expense takođe nisu sinonimi.
Tax Expense predstavlja poreski rashod koji se priznaje u računovodstvenim finansijskim izveštajima, dok Tax Liability predstavlja poresku obavezu prema poreskim propisima. U određenim okolnostima ova dva iznosa mogu biti različita zbog vremenskih razlika, poreskih olakšica i drugih računovodstvenih i poreskih pravila.
Zbog toga investitori pri analizi finansijskih izveštaja treba da razlikuju poreski rashod, tekuću poresku obavezu i odložene poreske obaveze.