Poreski štit (Tax Shield) predstavlja zakonom dozvoljeni odbitak koji smanjuje oporezivi prihod ili dobit, čime se smanjuje i iznos poreza koji poreski obveznik treba da plati.
Poreski štit može nastati po osnovu različitih priznatih troškova i odbitaka, u zavisnosti od poreskog sistema. Za kompanije su posebno značajni troškovi kamata na dug, deprecijacija i amortizacija, dok kod fizičkih lica poreski štit može nastati po osnovu određenih kamata, donacija, medicinskih troškova i drugih zakonom dozvoljenih odbitaka.
Jednostavno rečeno, poreski štit omogućava da se određeni priznati troškovi oduzmu od prihoda ili dobiti pre obračuna poreza, pa se porez obračunava na manju poresku osnovicu.
Šta je Tax Shield?
Tax Shield je finansijska korist od poreski priznatog odbitka. Sam odbitak ne predstavlja direktno smanjenje poreza za isti iznos, već smanjuje poresku osnovicu.
Na primer, ako kompanija ima 100.000 dinara poreski priznatog troška, a primenljiva poreska stopa je 15%, poreska ušteda iznosi:
100.000 × 15% = 15.000 dinara
Dakle, poreski štit u ovom primeru iznosi 15.000 dinara, a ne 100.000 dinara.
Kako funkcioniše poreski štit?
Poreski štit funkcioniše tako što se poreski priznati odbitak oduzima od poreske osnovice.
Na primer, kompanija ima:
- prihod i druge relevantne stavke koje daju poresku osnovicu od 1.000.000 dinara,
- poreski priznati trošak od 100.000 dinara,
- poresku stopu od 15%.
Bez odbitka:
1.000.000 × 15% = 150.000 dinara poreza
Sa odbitkom:
(1.000.000 − 100.000) × 15% = 135.000 dinara poreza
Poreska ušteda iznosi:
150.000 − 135.000 = 15.000 dinara
To je vrednost poreskog štita u ovom pojednostavljenom primeru.
Formula za poreski štit
Osnovna formula je:
Tax Shield = Deduction × Tax Rate
Odnosno:
Poreski štit = Poreski odbitak × Poreska stopa
Formula pokazuje da poreska korist zavisi od dve stvari: veličine poreski priznatog odbitka i primenljive poreske stope.
Ako je odbitak 200.000 dinara, a poreska stopa 15%, poreska ušteda iznosi:
200.000 × 15% = 30.000 dinara
Poreski štit od kamata
Jedan od najvažnijih primera poreskog štita za kompanije jeste poreski štit od kamata (Interest Tax Shield).
U poreskim sistemima koji dozvoljavaju odbijanje kamata od poreske osnovice, kompanija može smanjiti oporezivu dobit za iznos priznatih kamata.
Na primer, kompanija ima:
- dug: 10.000.000 dolara
- kamatnu stopu: 10%
- godišnji trošak kamata: 1.000.000 dolara
- poresku stopu: 35%
Poreski štit iznosi:
1.000.000 × 35% = 350.000 dolara
Kompanija bi, pod pretpostavkom da je celokupan iznos kamata poreski priznat, smanjila svoju poresku obavezu za 350.000 dolara.
Zbog toga dug može imati određenu poresku prednost u odnosu na finansiranje putem kapitala, što je jedan od faktora koji kompanije uzimaju u obzir prilikom određivanja optimalne strukture kapitala.
Poreski štit i struktura kapitala
Poreski štit od kamata predstavlja važan element u analizi odnosa između Debt Financing i Equity Financing.
Pošto se kamate na dug, pod određenim poreskim pravilima i ograničenjima, mogu priznati kao poreski odbitak, korišćenje duga može smanjiti efektivni trošak finansiranja.
Međutim, to ne znači da je veći dug uvek bolji za kompaniju. Veći nivo zaduženosti povećava finansijski rizik, obaveze po osnovu kamata i mogućnost finansijskih problema.
Zbog toga kompanija prilikom određivanja strukture kapitala mora da posmatra poresku korist od duga zajedno sa troškovima i rizicima zaduživanja.
Poreski štit od deprecijacije i amortizacije
Deprecijacija i amortizacija (Depreciation & Amortization) mogu predstavljati osnov za poreski štit kada su prema poreskim propisima priznate kao odbitak.
Posebno je važna ubrzana amortizacija, jer omogućava da se veći deo poreski priznate vrednosti sredstva odbije u ranijim periodima.
Na primer, ako poreski propisi dozvoljavaju kompaniji da veći deo vrednosti sredstva prizna kao trošak u prvim godinama, poreska osnovica može biti niža u tim godinama.
Prednost ubrzane amortizacije najčešće proizlazi iz vremenske vrednosti novca. Kompanija može odložiti deo poreskog plaćanja za kasnije periode, čime novac ostaje duže na raspolaganju za poslovanje ili investiranje.
Važno je napomenuti da ubrzana amortizacija ne mora smanjiti ukupan poreski odbitak tokom celog korisnog veka sredstva. Ona prvenstveno može promeniti vreme u kojem se poreski odbici priznaju.
Poreski štit kao bezgotovinska poreska korist
Kod amortizacije postoji važna razlika između računovodstvenog troška i novčanog odljeva.
Deprecijacija je najčešće bezgotovinski trošak (Non-Cash Expense). To znači da kompanija ne plaća gotovinu svaki put kada evidentira trošak deprecijacije.
Ako je taj trošak poreski priznat, on ipak može smanjiti poresku osnovicu i time dovesti do stvarne uštede gotovine kroz nižu poresku obavezu.
Zbog toga poreski štit od amortizacije može imati pozitivan efekat na novčani tok (Cash Flow).
Poreski štit kod fizičkih lica
Poreski štit nije ograničen samo na kompanije. U nekim poreskim sistemima i fizička lica mogu koristiti određene poreske odbitke.
To mogu biti, na primer, određeni:
- troškovi kamata,
- dobrotvorni prilozi,
- medicinski troškovi,
- doprinosi ili drugi zakonom priznati izdaci.
Međutim, koji odbici postoje i pod kojim uslovima se priznaju zavisi od poreskog sistema konkretne zemlje. Zato se primeri iz jednog poreskog sistema, kao što je SAD, ne mogu automatski primeniti na Srbiju.
Poreski štit u Srbiji
U Srbiji mogućnost korišćenja poreskog štita zavisi od konkretnog poreskog propisa i vrste poreskog obveznika.
Kod kompanija, poreski efekat određenih troškova, uključujući kamate i amortizaciju, zavisi od pravila koja uređuju porez na dobit pravnih lica. Nije svaki računovodstveni trošak automatski i poreski priznati odbitak.
Zato je pri analizi poreskog štita važno razlikovati:
računovodstveni trošak → poreski priznati trošak → smanjenje poreske osnovice → poreska ušteda.
Ova razlika je posebno važna kod finansijske analize kompanija i procene efekata zaduživanja.
Poreski štit i vrednost kompanije
Poreski štit može uticati na novčani tok i vrednost kompanije, jer smanjenje poreske obaveze ostavlja kompaniji više sredstava koja može koristiti za poslovanje, otplatu duga ili investiranje.
U finansijskom modeliranju, poreski štit od kamata posebno je važan kod procene koristi i troškova korišćenja duga.
Ipak, poreska korist ne znači da kompanija treba neograničeno da povećava dug. Optimalna struktura kapitala predstavlja ravnotežu između poreskih koristi od zaduživanja i troškova finansijskog rizika.
Poreski štit i Tax Liability
Tax Shield i Tax Liability nisu sinonimi.
Tax Liability predstavlja poresku obavezu, odnosno iznos poreza koji poreski obveznik duguje.
Tax Shield predstavlja poresku korist nastalu zahvaljujući dozvoljenom poreskom odbitku.
Drugim rečima, poreski štit može smanjiti poresku obavezu, ali sam po sebi nije poreski dug niti iznos poreza koji se plaća.
Zaključak
Poreski štit (Tax Shield) predstavlja važan koncept u poreskoj i finansijskoj analizi jer pokazuje kako određeni poreski priznati troškovi i odbici mogu smanjiti oporezivi prihod ili dobit, a time i poresku obavezu.
Za kompanije su posebno značajni poreski štit od kamata i poreski štit od amortizacije, dok fizička lica mogu koristiti druge odbitke u skladu sa poreskim propisima svoje zemlje.
Najvažnije je razumeti da poreski odbitak nije jednak poreskoj uštedi. Poreska ušteda zavisi od veličine odbitka i primenljive poreske stope.