Nepokrivena opcija (Uncovered Option), poznata i kao gola opcija (Naked Option), predstavlja opcionu poziciju koju prodavac opcije (Option Writer) otvara bez odgovarajućeg pokrića koje bi služilo za ispunjenje njegove potencijalne obaveze prema kupcu opcije. Prodavac za preuzimanje te obaveze prima opcijsku premiju (Option Premium), ali istovremeno preuzima značajan rizik ako se tržišna cena osnovne imovine kreće nepovoljno.
Kod nepokrivene opcije prodavac nema odgovarajuću poziciju u osnovnoj imovini, niti je kod određene vrste pozicije izdvojio dovoljno novčanih sredstava za potencijalnu obavezu. Zbog toga se njegova izloženost riziku razlikuje od pokrivene opcije (Covered Option), kod koje postoji određeni oblik zaštite od obaveze nastale izvršenjem opcije.
Najvažnija razlika postoji između nepokrivene call opcije (Uncovered Call) i nepokrivene put opcije (Uncovered Put). Kod nepokrivene call opcije potencijalni gubitak prodavca može biti teoretski neograničen, dok je kod nepokrivene put opcije maksimalni gubitak ograničen, ali i dalje može biti veoma velik.
Šta je nepokrivena opcija?
Nepokrivena opcija (Uncovered Option) je opcija koju prodavac izdaje bez odgovarajuće zaštitne pozicije u osnovnoj imovini ili bez dovoljnog novčanog pokrića za potencijalnu obavezu.
Kada investitor proda opciju, on preuzima ugovornu obavezu prema kupcu. Kupac opcije ima pravo, ali ne i obavezu, da je iskoristi pod uslovima definisanim ugovorom. Prodavac, s druge strane, mora ispuniti svoju obavezu ako kupac izvrši opciju.
Kod pokrivene pozicije prodavac već poseduje odgovarajuću imovinu ili ima drugu poziciju koja ograničava rizik. Kod nepokrivene pozicije takva zaštita ne postoji.
Zbog toga se kod Naked Option pozicije rizik ne može jednostavno posmatrati samo kroz primljenu premiju. Iako je premija potencijalna zarada prodavca, ona može biti mala u odnosu na gubitak koji nastaje ako se tržište snažno pomeri protiv njega.
Nepokrivena call opcija (Uncovered Call)
Nepokrivena call opcija (Uncovered Call) nastaje kada investitor proda call opciju, a pritom ne poseduje osnovnu imovinu na koju se opcija odnosi.
Call opcija kupcu daje pravo da kupi osnovnu imovinu po unapred određenoj izvršnoj ceni (Strike Price). Ako tržišna cena osnovne imovine poraste znatno iznad izvršne cene, kupac može imati razlog da izvrši opciju.
Prodavac tada mora ispuniti svoju obavezu. Pošto ne poseduje osnovnu imovinu, mora je nabaviti na tržištu po tadašnjoj tržišnoj ceni i isporučiti je prema uslovima opcije, odnosno svoju poziciju zatvoriti po nepovoljnijoj ceni.
Na primer, pretpostavimo da investitor proda nepokrivenu call opciju sa izvršnom cenom od 100 USD i primi premiju od 5 USD po akciji.
Ako cena akcije ostane ispod 100 USD, opcija može isteći bez izvršenja i prodavac zadržava premiju.
Međutim, ako cena akcije poraste na 150 USD, prodavac može biti izložen gubitku od približno 50 USD po akciji, umanjenom za primljenu premiju od 5 USD. Ako cena poraste na 200 USD, gubitak raste. Teoretski, cena akcije nema gornju granicu, pa ni potencijalni gubitak prodavca nepokrivene call opcije nema unapred određenu gornju granicu.
Nepokrivena put opcija (Uncovered Put)
Nepokrivena put opcija (Uncovered Put) nastaje kada investitor proda put opciju, ali nema dovoljno novčanih sredstava izdvojenih za potencijalnu obavezu kupovine osnovne imovine.
Put opcija kupcu daje pravo da proda osnovnu imovinu po unapred određenoj izvršnoj ceni (Strike Price). Ako tržišna cena osnovne imovine značajno padne ispod izvršne cene, kupac može izvršiti opciju.
Prodavac tada preuzima obavezu da kupi osnovnu imovinu po izvršnoj ceni, iako je njena tržišna vrednost niža.
Na primer, pretpostavimo da investitor proda nepokrivenu put opciju sa izvršnom cenom od 100 USD i primi premiju od 5 USD po akciji.
Ako tržišna cena ostane iznad 100 USD, opcija može isteći bez izvršenja i prodavac zadržava premiju.
Ako cena padne na 70 USD, prodavac može biti obavezan da kupi akciju za 100 USD iako na tržištu vredi samo 70 USD. Njegov gubitak iznosi 30 USD po akciji pre uračunavanja primljene premije, odnosno približno 25 USD nakon premije od 5 USD.
Za razliku od nepokrivene call opcije, gubitak kod nepokrivene put opcije ima teoretsku gornju granicu, jer cena osnovne imovine ne može pasti ispod nule. Ipak, taj gubitak može biti veoma značajan.
Kako funkcioniše nepokrivena opcija?
Kod prodaje opcije prodavac prima opcijsku premiju odmah ili u skladu sa pravilima tržišta. Ta premija predstavlja maksimalnu potencijalnu zaradu od same prodaje opcije.
Problem nastaje kada se osnovna imovina kreće u smeru koji je nepovoljan za prodavca.
Kod nepokrivene call opcije nepovoljan scenario nastaje kada cena osnovne imovine značajno raste.
Kod nepokrivene put opcije nepovoljan scenario nastaje kada cena osnovne imovine značajno pada.
Ako opcija istekne bez izvršenja, prodavac uglavnom zadržava primljenu premiju. Ako se opcija izvrši i tržišna cena se značajno pomerila protiv prodavca, gubitak može višestruko premašiti primljenu premiju.
Rizik nepokrivene opcije
Osnovna karakteristika nepokrivene opcije jeste asimetričan odnos između potencijalne dobiti i rizika.
Prodavac opcije najčešće ostvaruje ograničenu maksimalnu dobit koja je jednaka primljenoj premiji, dok potencijalni gubitak može biti mnogo veći.
Kod nepokrivene call opcije potencijalni gubitak je teoretski neograničen.
Kod nepokrivene put opcije potencijalni gubitak je ograničen, ali može biti veoma velik ako osnovna imovina izgubi najveći deo svoje vrednosti.
Zbog toga prodaja nepokrivenih opcija zahteva pažljivo upravljanje rizikom i dovoljno sredstava za ispunjavanje potencijalnih obaveza.
Nepokrivena i pokrivena opcija
Glavna razlika između ove dve pozicije jeste postojanje pokrića.
Pokrivena call opcija (Covered Call) podrazumeva da prodavac call opcije već poseduje odgovarajuću osnovnu imovinu. Ako kupac izvrši opciju, prodavac može koristiti tu imovinu za ispunjenje svoje obaveze.
Kod nepokrivene call opcije, prodavac nema tu imovinu i mora je eventualno nabaviti po tržišnoj ceni.
Slično tome, kod prodaje put opcije, dovoljno novčanih sredstava predstavlja važan oblik pokrića. Ako sredstva nisu izdvojena u potrebnom iznosu, pozicija se smatra nepokrivenom ili nedovoljno pokrivenom, u zavisnosti od pravila konkretnog tržišta i brokera.
Margin i nepokrivene opcije
Trgovanje nepokrivenim opcijama obično zahteva marginu (Margin), odnosno određeni iznos sredstava ili kolaterala koji broker zahteva kako bi se pokrio deo potencijalnog rizika.
Visina potrebne margine može zavisiti od vrste opcije, cene osnovne imovine, volatilnosti, izvršne cene, vremena do isteka i pravila berze ili brokera.
Ako se tržište značajno pomeri protiv prodavca opcije, broker može zahtevati dodatna sredstva. To se može dogoditi kroz margin call, odnosno zahtev da investitor uplati dodatni kapital ili smanji svoju poziciju.
Zbog toga potencijalni gubitak kod nepokrivene opcije ne predstavlja samo teorijski rizik. Nepovoljno kretanje tržišta može zahtevati dodatna sredstva tokom trajanja pozicije.
Primer nepokrivene call opcije
Pretpostavimo da investitor prodaje jednu call opciju na akciju sa:
- izvršnom cenom: 100 USD
- primljenom premijom: 5 USD po akciji
- veličinom ugovora: 100 akcija
Ukupna primljena premija iznosi 500 USD.
Ako cena akcije na isteku iznosi 90 USD, opcija može isteći bez vrednosti i investitor zadržava 500 USD.
Ako cena poraste na 130 USD, unutrašnja vrednost opcije iznosi 30 USD po akciji. Za 100 akcija to je 3.000 USD, pa je približan neto gubitak prodavca:
3.000 USD − 500 USD = 2.500 USD
Ako cena poraste na 200 USD, obaveza iz opcije raste na 10.000 USD, dok je maksimalna premija i dalje samo 500 USD.
Ovaj primer pokazuje zašto je kod nepokrivene call opcije potencijalni gubitak mnogo veći od maksimalne dobiti.
Primer nepokrivene put opcije
Pretpostavimo da investitor proda put opciju sa:
- izvršnom cenom: 100 USD
- primljenom premijom: 5 USD po akciji
- veličinom ugovora: 100 akcija
Ako cena akcije ostane iznad 100 USD, opcija može isteći bez vrednosti i prodavac zadržava 500 USD.
Ako cena padne na 60 USD, prodavac može biti obavezan da kupi 100 akcija za 100 USD po akciji, iako njihova tržišna vrednost iznosi samo 60 USD.
Gubitak pre premije iznosi:
(100 − 60) × 100 = 4.000 USD
Nakon uračunavanja primljene premije od 500 USD, približan neto gubitak iznosi 3.500 USD.
Maksimalni teoretski gubitak nastao bi kada bi cena osnovne imovine pala na nulu.
Zašto investitori prodaju nepokrivene opcije?
Osnovni motiv za prodaju opcija jeste ostvarivanje opcijske premije. Investitor koji prodaje opciju može očekivati da će opcija isteći bez izvršenja i da će zadržati premiju kao prihod.
Međutim, ostvarivanje premije nije isto što i ostvarivanje sigurnog profita. Prodavac preuzima obavezu čija vrednost može značajno porasti ako se cena osnovne imovine promeni.
Zato se nepokrivena prodaja opcija smatra strategijom sa visokim nivoom rizika, posebno kada je reč o nepokrivenim call opcijama.
Uncovered Option i Naked Option
Izrazi Uncovered Option i Naked Option uglavnom se koriste za označavanje opcione pozicije bez odgovarajućeg pokrića.
Termin Naked Option posebno je čest u literaturi i praksi trgovanja opcijama. Na primer:
- Naked Call = nepokrivena call opcija
- Naked Put = nepokrivena put opcija
- Uncovered Call = nepokrivena call opcija
- Uncovered Put = nepokrivena put opcija
U svim slučajevima ključna karakteristika jeste da prodavac nema odgovarajuću zaštitnu poziciju koja bi u potpunosti pokrila njegovu potencijalnu obavezu.
Ključne karakteristike nepokrivene opcije
Najvažnije karakteristike su:
- prodavac opcije prima opcijsku premiju;
- prodavac preuzima obavezu prema kupcu opcije;
- ne postoji odgovarajuće pokriće osnovnom imovinom ili dovoljnim novčanim sredstvima;
- potencijalna dobit prodavca je uglavnom ograničena na primljenu premiju;
- potencijalni gubitak može biti mnogo veći od primljene premije;
- kod nepokrivene call opcije gubitak je teoretski neograničen;
- kod nepokrivene put opcije gubitak je ograničen, ali može biti veoma velik;
- broker može zahtevati značajnu marginu;
- nepovoljan razvoj tržišta može dovesti do dodatnog zahteva za sredstvima.
Nepokrivena opcija u odnosu na pokrivenu opciju
Najjednostavnije poređenje može se prikazati ovako:
| Karakteristika | Nepokrivena opcija | Pokrivena opcija |
|---|---|---|
| Pokriće | Nema odgovarajućeg pokrića | Postoji odgovarajuća zaštitna pozicija |
| Primljena premija | Da | Da |
| Maksimalna dobit | Uglavnom premija | Uglavnom premija |
| Rizik | Visok | Zavisi od strategije i pokrića |
| Call opcija | Potencijalno neograničen gubitak | Rizik je delimično pokriven posedovanjem akcija |
| Put opcija | Veliki potencijalni gubitak | Može biti pokriven odgovarajućim novčanim sredstvima |
| Margin zahtevi | Mogu biti značajni | Obično drugačiji zbog postojećeg pokrića |
Zaključak
Nepokrivena opcija (Uncovered Option) predstavlja prodatu opciju bez odgovarajućeg pokrića koje bi zaštitilo prodavca od potencijalne obaveze. Prodavac za preuzimanje rizika dobija opcijsku premiju, ali zauzvrat može biti izložen znatno većem gubitku.
Kod nepokrivene call opcije, potencijalni gubitak je teoretski neograničen jer cena osnovne imovine može nastaviti da raste. Kod nepokrivene put opcije, maksimalni gubitak je ograničen padom cene osnovne imovine prema nuli, ali i dalje može biti veoma značajan.
Zbog toga se Uncovered Option i Naked Option smatraju pozicijama koje zahtevaju pažljivo upravljanje rizikom, razumevanje opcionih obaveza i dovoljno kapitala za ispunjavanje mogućih margin zahteva.
Za razumevanje ove teme korisni su i pojmovi Option Writer, Underlying Asset, Strike Price, Option Premium, Covered Call i Margin.