Intangible Asset Amortization, odnosno amortizacija nematerijalne imovine, predstavlja sistematsko raspoređivanje amortizujućeg iznosa nematerijalnog sredstva na troškove tokom njegovog procenjenog korisnog veka trajanja.
Ovaj računovodstveni postupak primenjuje se na nematerijalnu imovinu koja ima ograničen korisni vek, kao što su određeni patenti, licence, autorska prava i softver. Cilj je da se trošak sredstva rasporedi na periode u kojima ono doprinosi ostvarivanju prihoda.
Za razliku od deprecijacije (Depreciation), koja se odnosi na materijalnu imovinu kao što su zgrade, mašine i oprema, amortizacija u ovom kontekstu odnosi se na nematerijalnu imovinu (Intangible Assets).
Amortizacija postepeno smanjuje knjigovodstvenu vrednost sredstva u bilansu stanja, dok se odgovarajući amortizacioni trošak priznaje u bilansu uspeha, u skladu sa primenjenim računovodstvenim pravilima.
Šta je Intangible Asset Amortization?
Nematerijalna imovina je imovina koja nema fizički oblik, ali preduzeću može donositi buduće ekonomske koristi. Primeri uključuju:
- patente;
- licence;
- autorska prava;
- softver;
- određena ugovorna prava;
- zaštitne znakove, kada ispunjavaju uslove za priznavanje kao imovina.
Ako takvo sredstvo ima ograničen korisni vek, njegov trošak se sistematski raspoređuje tokom tog perioda.
Na primer, ako kompanija kupi softversku licencu za 60.000 € i proceni da će je koristiti pet godina, amortizujući iznos se može rasporediti tokom tih pet godina. Kod linearne metode, uz pretpostavku nulte rezidualne vrednosti, godišnji amortizacioni trošak iznosio bi:
60.000 € ÷ 5 = 12.000 € godišnje
Posle jedne godine knjigovodstvena vrednost sredstva bila bi 48.000 €, pod pretpostavkom da nije bilo drugih promena vrednosti ili obezvređenja.
Nematerijalna imovina sa ograničenim korisnim vekom
Nematerijalna imovina sa ograničenim korisnim vekom amortizuje se sistematski tokom procenjenog korisnog veka.
Korisni vek zavisi od različitih faktora, uključujući:
- očekivani period korišćenja sredstva;
- ugovorna ili zakonska ograničenja;
- tehnološko zastarevanje;
- očekivanu potražnju za proizvodom ili uslugom;
- poslovnu strategiju kompanije;
- mogućnost obnove ugovornih prava ili licenci.
Na primer, ako licenca ima ugovorno trajanje od deset godina i ne postoji realna mogućnost njenog korišćenja nakon isteka tog perioda, njen korisni vek može biti ograničen na deset godina.
Važno je da se procena korisnog veka preispituje kada postoje okolnosti koje mogu ukazivati na promenu procene.
Nematerijalna imovina sa neograničenim korisnim vekom
Nisu sva nematerijalna sredstva predmet redovne amortizacije.
Ako se proceni da nematerijalna imovina ima neograničen korisni vek, ona se ne amortizuje dok se ne utvrdi da njen korisni vek više nije neograničen.
To ne znači da je njena vrednost trajno nepromenljiva. Takva sredstva podložna su postupcima testiranja na obezvređenje (impairment) u skladu sa primenjenim računovodstvenim standardima.
Ako se naknadno utvrdi da sredstvo više nema neograničen korisni vek, prelazi se na odgovarajući režim amortizacije.
Šta je sa goodwillom?
Goodwill ima poseban računovodstveni tretman i ne treba ga jednostavno navoditi kao primer nematerijalne imovine sa neograničenim korisnim vekom.
Prema IFRS računovodstvenom okviru, goodwill se ne amortizuje, već se testira na obezvređenje. U američkim GAAP pravilima takođe se goodwill za javne kompanije u pravilu ne amortizuje, dok za određene privatne kompanije postoji mogućnost primene alternativnog računovodstvenog tretmana.
Zato je kod goodwill-a važno razlikovati nematerijalnu imovinu sa neograničenim korisnim vekom od ostalih nematerijalnih sredstava koja se amortizuju.
Kako se računa amortizacija nematerijalne imovine?
Osnovna formula za linearnu metodu može se prikazati ovako:
Godišnji amortizacioni trošak = (Nabavna vrednost – Rezidualna vrednost) ÷ Korisni vek trajanja
Na primer, kompanija kupi patent za 100.000 €. Procenjeni korisni vek patenta je deset godina, a rezidualna vrednost 0 €.
Obračun bi bio:
(100.000 € – 0 €) ÷ 10 = 10.000 € godišnje
Kompanija bi, uz linearnu metodu i nepromenjene pretpostavke, svake godine priznavala 10.000 € amortizacionog troška.
Nakon pet godina, knjigovodstvena vrednost patenta bila bi 50.000 €, pod pretpostavkom da nije bilo obezvređenja ili drugih promena.
Linearna metoda amortizacije
Linearna metoda (Straight-Line Method) jedna je od najjednostavnijih metoda za obračun amortizacije.
Kod ove metode isti iznos amortizacionog troška priznaje se tokom svakog perioda korisnog veka sredstva, pod uslovom da su amortizujući iznos i procenjeni korisni vek nepromenjeni.
Njena prednost je jednostavnost i preglednost, ali odgovarajuća metoda amortizacije treba da odražava obrazac u kojem se očekuje korišćenje ekonomskih koristi od sredstva. Zato linearna metoda nije automatski odgovarajuća za svaku vrstu nematerijalne imovine.
Amortizacija i obezvređenje nisu isto
Važno je razlikovati amortizaciju (Amortization) od obezvređenja (Impairment).
Amortizacija predstavlja sistematsko raspoređivanje amortizujućeg iznosa tokom korisnog veka.
Obezvređenje predstavlja smanjenje knjigovodstvene vrednosti sredstva kada postoje uslovi koji pokazuju da njegova knjigovodstvena vrednost više nije nadoknadiva prema primenjenom računovodstvenom okviru.
Drugim rečima, amortizacija je planirani računovodstveni proces raspoređivanja troška, dok je obezvređenje posledica promene procenjene ekonomske koristi ili drugih relevantnih okolnosti.
Razlika između amortizacije i deprecijacije
U engleskoj računovodstvenoj terminologiji često se pravi jasna razlika između ova dva pojma:
- Depreciation – odnosi se na sistematsko raspoređivanje troška materijalne imovine.
- Amortization – odnosi se na sistematsko raspoređivanje troška nematerijalne imovine sa ograničenim korisnim vekom.
U srpskom jeziku oba procesa se često nazivaju amortizacijom, zbog čega može doći do terminološke zabune.
Za razumevanje engleske finansijske terminologije zato je korisno zapamtiti:
Tangible Assets → Depreciation
Intangible Assets → Amortization
Amortizacija kredita nije isto što i amortizacija nematerijalne imovine
Termin amortization koristi se i u kontekstu kredita, ali tada ima drugačije značenje.
Kod kredita, amortizacija označava postepenu otplatu glavnice kroz periodične rate. Plan otplate prikazuje koliko svaka rata odlazi na kamatu, a koliko na smanjenje glavnice.
Na primer, kod tipičnog stambenog ili auto-kredita dužnik svakom ratom smanjuje preostalu glavnicu, dok se kamata obračunava na osnovu iznosa duga prema uslovima kredita.
Zato treba razlikovati:
Intangible Asset Amortization → sistematsko raspoređivanje troška nematerijalne imovine.
Loan Amortization → postepena otplata glavnice kredita.
Zašto je važna Intangible Asset Amortization?
Pravilno obračunata amortizacija nematerijalne imovine omogućava preduzeću da trošak sredstva rasporedi na periode u kojima ono donosi ekonomske koristi.
Amortizacija istovremeno:
- smanjuje knjigovodstvenu vrednost amortizovane nematerijalne imovine;
- povećava priznate rashode za amortizaciju;
- utiče na računovodstveni rezultat;
- omogućava sistematsko raspoređivanje troška sredstva tokom njegovog korisnog veka.
Zbog toga je Intangible Asset Amortization važan deo finansijskog izveštavanja kompanija koje poseduju patente, licence, softver, autorska prava i druga nematerijalna sredstva sa ograničenim korisnim vekom.
Zaključak
Intangible Asset Amortization, odnosno amortizacija nematerijalne imovine, predstavlja sistematsko raspoređivanje amortizujućeg iznosa nematerijalnog sredstva tokom njegovog korisnog veka.
Najvažnije je razlikovati nematerijalnu imovinu sa ograničenim i neograničenim korisnim vekom. Prva se amortizuje tokom procenjenog korisnog veka, dok se druga ne amortizuje dok se ne utvrdi promena njenog statusa, već se primenjuju odgovarajući postupci testiranja na obezvređenje.
Takođe, Intangible Asset Amortization ne treba mešati sa Depreciation, koja se odnosi na materijalnu imovinu, niti sa Loan Amortization, koja označava postepenu otplatu kredita.