Loan Stock je vrsta dužničke hartije od vrednosti koju kompanija izdaje radi prikupljanja dugoročnog finansiranja od investitora. Investitor kupovinom Loan Stock-a zapravo pozajmljuje novac izdavaocu, a zauzvrat stiče pravo na ugovorenu kamatu i povraćaj glavnice prema uslovima emisije.
Za razliku od običnih akcija, vlasnik Loan Stock-a nije vlasnik kompanije, već njen poverilac. Zbog toga ima pravo na isplatu kamate i glavnice prema uslovima instrumenta, dok akcionar ima vlasnički interes u kompaniji.
Termin Loan Stock naročito je uobičajen u britanskoj i drugim anglosaksonskim finansijskim terminologijama, gde se često koristi za dugoročne dužničke hartije kompanija. U širem smislu, Loan Stock je blizak pojmovima Bond, Debenture i Debenture Stock, ali njihovo potpuno izjednačavanje zavisi od pravnog sistema i konkretnih uslova instrumenta.
Kako funkcioniše Loan Stock?
Kompanija koja želi da prikupi dugoročni kapital može izdati Loan Stock investitorima. Investitori ulažu novac, a kompanija se obavezuje da prema uslovima emisije:
- plaća kamatu,
- vrati glavnicu na datum dospeća ili prema utvrđenom planu,
- poštuje ugovorene uslove i ograničenja.
Na primer, kompanija može izdati Loan Stock nominalne vrednosti 1.000 evra sa kamatnom stopom od 6% godišnje i rokom dospeća od pet godina.
Ako investitor drži instrument do dospeća i ako kompanija uredno izvršava obaveze, investitor bi prema ovom pojednostavljenom primeru primao 60 evra godišnje kamate na nominalnu vrednost od 1.000 evra, a glavnica bi bila vraćena prema uslovima emisije.
Kod tržišno utrživih instrumenata, cena Loan Stock-a na sekundarnom tržištu može biti viša ili niža od nominalne vrednosti, u zavisnosti od kamatnih stopa, kreditnog rizika izdavaoca, potražnje i drugih tržišnih faktora.
Glavni elementi Loan Stock-a
Uslovi Loan Stock-a određuju prava investitora i obaveze izdavaoca. Najvažniji elementi su:
Nominalna vrednost
Nominalna vrednost (Face Value ili Par Value) predstavlja iznos glavnice koji izdavalac duguje vlasniku instrumenta prema uslovima emisije.
Kamatna stopa
Loan Stock može imati fiksnu ili promenljivu kamatnu stopu. Kod fiksne kamate, stopa se određuje prilikom emisije i ostaje nepromenjena prema uslovima instrumenta. Kod promenljive kamate, stopa može biti vezana za određenu referentnu kamatnu stopu.
Datum dospeća
Datum dospeća (Maturity Date) označava datum kada dospeva obaveza izdavaoca da vrati glavnicu, osim ako uslovi instrumenta predviđaju drugačiji način otplate ili raniji otkup.
Kupon
Kupon (Coupon) predstavlja ugovorenu kamatu koju izdavalac plaća vlasniku dužničke hartije. Na primer, Loan Stock sa kuponom od 5% može donositi godišnju kamatu od 50 evra na nominalnu vrednost od 1.000 evra.
Obezbeđenje
Loan Stock može biti obezbeđen ili neobezbeđen. Kod obezbeđenog instrumenta određena imovina ili druga sredstva mogu služiti kao obezbeđenje za obaveze izdavaoca.
Neobezbeđeni Loan Stock nema konkretno obezbeđenje u obliku određene imovine, pa je položaj investitora više povezan sa kreditnom sposobnošću samog izdavaoca.
Vrste Loan Stock-a
Loan Stock može imati različite karakteristike u zavisnosti od načina obračuna kamate, obezbeđenja i prava investitora.
Fixed-Rate Loan Stock
Fixed-Rate Loan Stock ima unapred određenu kamatnu stopu. Investitor zna koliki je ugovoreni kupon, što omogućava veću predvidljivost novčanih tokova.
Floating-Rate Loan Stock
Floating-Rate Loan Stock ima kamatnu stopu koja se menja u skladu sa određenom referentnom stopom ili drugim ugovorenim parametrom.
Secured Loan Stock
Secured Loan Stock je obezbeđen određenom imovinom ili drugim sredstvom obezbeđenja. U slučaju neispunjenja obaveza, prava investitora mogu uključivati naplatu iz obezbeđenja, u skladu sa uslovima instrumenta i važećim pravom.
Unsecured Loan Stock
Unsecured Loan Stock nije obezbeđen konkretnom imovinom. Investitor se prvenstveno oslanja na kreditnu sposobnost izdavaoca i ugovorena prava.
Convertible Loan Stock
Convertible Loan Stock daje vlasniku, pod određenim uslovima, pravo da dužnički instrument pretvori u akcije izdavaoca.
Na taj način investitor može imati karakteristike dužničkog ulaganja uz potencijalno pravo na sticanje vlasničkog interesa u kompaniji.
Subordinated Loan Stock
Subordinated Loan Stock ima niži prioritet naplate u odnosu na određene druge poverioce izdavaoca. Zbog većeg kreditnog rizika, takav instrument može nuditi viši prinos od nadređenog duga.
Loan Stock i akcije
Najvažnija razlika između Loan Stock-a i običnih akcija jeste u tome što vlasnik Loan Stock-a predstavlja poverioca, dok vlasnik običnih akcija predstavlja vlasnika dela kompanije.
| Loan Stock | Obične akcije |
|---|---|
| Predstavlja dug | Predstavljaju vlasnički kapital |
| Investitor je poverilac | Investitor je akcionar |
| Obično postoji kamata | Dividenda nije garantovana |
| Obično postoji dospeće | Akcije uglavnom nemaju datum dospeća |
| Glavnica se vraća prema uslovima instrumenta | Uloženi kapital se ne vraća na datum dospeća |
| U slučaju likvidacije poverioci se namiruju pre akcionara, prema prioritetu | Akcionari su uglavnom iza poverilaca |
Tačan prioritet naplate zavisi od strukture kapitala, obezbeđenja, subordinacije i važećeg prava.
Loan Stock i Bond
Loan Stock i Bond (obveznica) imaju veoma sličnu ekonomsku funkciju: oba predstavljaju oblike dužničkog finansiranja u kojima investitor pozajmljuje novac izdavaocu u zamenu za ugovorene novčane tokove.
U britanskoj finansijskoj terminologiji, Loan Stock se često koristi kao naziv za korporativne obveznice i slične dugoročne dužničke instrumente. FCA izričito uključuje loan stock, debenture stock i bonds u širu kategoriju debt securities.
Ipak, nije dobro automatski tretirati svaki Bond i svaki Loan Stock kao pravno potpuno isti instrument. Njihove karakteristike zavise od uslova emisije i jurisdikcije.
Loan Stock i Debenture Stock
Debenture Stock je veoma blizak termin Loan Stock-u i u određenim kontekstima može se koristiti kao sinonim. Međutim, termin Debenture ima šire i pravno specifično značenje u pojedinim jurisdikcijama.
Zato se za Investidia.com može napraviti posebna veza između članaka Loan Stock, Debenture Stock i Debenture, ali ih nije potrebno predstavljati kao potpuno identične termine u svim pravnim sistemima.
Loan Stock i Loan Notes
Loan Notes su takođe dužničke hartije i mogu biti veoma slične Loan Stock-u. U nekim pravnim i finansijskim izvorima termini se čak koriste kao sinonimi.
Ipak, Loan Notes se često koriste u specifičnim transakcijama, naročito kod korporativnih akvizicija i odloženog plaćanja kupoprodajne cene. Zato je korisno zadržati ih kao zaseban termin u finansijskom rečniku.
Prednosti Loan Stock-a za kompaniju
Za izdavaoca, Loan Stock može predstavljati način da pribavi dugoročni kapital bez izdavanja novih običnih akcija.
Glavne karakteristike su:
- kompanija dobija dugoročna sredstva,
- postojeći akcionari ne moraju biti direktno razvodnjeni novom emisijom akcija,
- uslovi kamate i otplate mogu biti unapred definisani,
- instrument može biti prilagođen potrebama izdavaoca i investitora.
Međutim, izdavanje Loan Stock-a povećava zaduženost kompanije i stvara obavezu plaćanja kamate i vraćanja glavnice.
Rizici Loan Stock-a za investitora
Loan Stock nije bezrizično ulaganje. Investitor može biti izložen:
- kreditnom riziku – izdavalac možda neće moći da plati kamatu ili glavnicu;
- kamatnom riziku – promena tržišnih kamatnih stopa može uticati na tržišnu cenu instrumenta;
- riziku likvidnosti – instrument možda neće moći lako da se proda;
- riziku subordinacije – kod subordiniranog duga naplata može imati niži prioritet;
- valutnom riziku – ako je instrument denominovan u stranoj valuti.
Zbog toga nominalna kamata sama po sebi nije dovoljna za procenu ukupnog rizika i prinosa.
Loan Stock u slučaju finansijskih problema kompanije
Ako izdavalac postane insolventan ili uđe u likvidaciju, vlasnici Loan Stock-a imaju položaj poverilaca, a ne akcionara.
Njihov prioritet zavisi od toga da li je dug obezbeđen, neobezbeđen ili subordiniran, kao i od drugih ugovornih i zakonskih pravila.
Uopšteno, poverioci se namiruju pre vlasnika običnih akcija, jer akcionari predstavljaju vlasnički kapital, a ne dug kompanije.
Loan Stock u Srbiji
Termin Loan Stock nije uobičajen domaći naziv za posebnu kategoriju hartija od vrednosti u srpskoj finansijskoj terminologiji. Njegovo najbliže značenje je dužnička hartija od vrednosti, odnosno instrument kojim izdavalac prikuplja sredstva od investitora uz obavezu plaćanja ugovorene naknade i vraćanja glavnice.
U domaćem kontekstu važnije je posmatrati konkretne karakteristike instrumenta — da li predstavlja obveznicu, drugi oblik dužničke hartije, da li je obezbeđen, subordiniran, konvertibilan i koji su uslovi kamate i dospeća.
Zato Loan Stock ne treba prevoditi kao „akcije zajma“, jer takav prevod može dovesti do pogrešnog zaključka da je reč o vlasničkim akcijama. Preciznije je koristiti izraz „dužnička hartija od vrednosti“ ili, u širem kontekstu, „dužnička hartija / korporativna obveznica“.
Zaključak
Loan Stock je dugoročni dužnički instrument kojim kompanija prikuplja kapital od investitora. Vlasnik Loan Stock-a je poverilac, a ne akcionar kompanije, i prema uslovima instrumenta ima pravo na kamatu i povraćaj glavnice.
Loan Stock može biti obezbeđen ili neobezbeđen, sa fiksnom ili promenljivom kamatnom stopom, konvertibilan ili subordiniran. U britanskoj finansijskoj terminologiji termin je blisko povezan sa pojmovima Bond, Debenture Stock i Debenture, ali tačni pravni odnosi između ovih termina zavise od jurisdikcije i uslova konkretnog instrumenta.
Najvažnije je zapamtiti: Loan Stock nije akcija kompanije založena kao kolateral za zajam. To je, u svom uobičajenom finansijskom značenju, dužnička hartija koju kompanija izdaje radi prikupljanja kapitala