Višestepeni bilans uspeha (Multi-step Income Statement) je detaljan finansijski izveštaj koji prihode i rashode razvrstava prema njihovoj prirodi i povezanosti sa osnovnim poslovanjem kompanije. Za razliku od jednostepenog bilansa uspeha, ovaj format odvojeno prikazuje bruto dobit, operativnu dobit i neto dobit, čime pruža detaljniji uvid u profitabilnost i rezultate poslovanja.
Posebna vrednost višestepenog bilansa uspeha je u tome što razdvaja prihode i rashode iz osnovnog poslovanja od neoperativnih stavki. Na taj način investitori i menadžment mogu lakše da procene koliko je profit kompanije rezultat njenog redovnog poslovanja, a koliko potiče iz drugih aktivnosti.
Šta je višestepeni bilans uspeha?
Višestepeni bilans uspeha (Multi-step Income Statement) je format bilansa uspeha koji koristi više međurezultata kako bi prikazao način na koji kompanija ostvaruje svoju dobit ili gubitak tokom određenog obračunskog perioda.
Za razliku od jednostepenog bilansa uspeha, koji sve prihode i rashode uglavnom prikazuje u nekoliko osnovnih kategorija, višestepeni format ih razdvaja na:
- poslovne prihode i poslovne rashode,
- bruto dobit (Gross Profit),
- operativnu dobit (Operating Income),
- neoperativne prihode i rashode (Non-operating Income and Expenses),
- dobit pre oporezivanja (Income Before Tax) i
- neto dobit (Net Income).
Kod kompanije koja se bavi prodajom robe, bruto dobit se dobija kada se od neto prodaje (Net Sales) oduzme trošak prodate robe (Cost of Goods Sold – COGS).
Bruto dobit = Neto prodaja − Trošak prodate robe
Gross Profit = Net Sales − Cost of Goods Sold (COGS)
Nakon toga se od bruto dobiti oduzimaju operativni troškovi (Operating Expenses) kako bi se dobila operativna dobit:
Operativna dobit = Bruto dobit − Operativni troškovi
Operating Income = Gross Profit − Operating Expenses
Nakon uključivanja neoperativnih prihoda i rashoda, kao i drugih relevantnih stavki, dolazi se do dobiti pre poreza, a zatim do neto dobiti nakon poreza.
Zbog toga višestepeni bilans uspeha omogućava da se rezultat poslovanja prati kroz više jasno definisanih nivoa.
Kako izgleda višestepeni bilans uspeha?
Bilans uspeha firme ABC pripremljen u višestepenom formatu mogao bi da izgleda kao u tabeli ispod:
| Bilans uspeha kompanije ABC za 2022 | |
| Neto prodaja | 500.000 |
| Cena koštanja prodate robe | 200.000 |
| Bruto dobit | 300.000 |
| Ukupni operativni troškovi | 150.000 |
| Operativna dobit | 150.000 |
| Stavke neoperativne dobiti | 10.000 |
| Neto dobit | 160.000 |
Tabela pokazuje kako se rezultat kompanije formira kroz nekoliko uzastopnih koraka.
Prvi korak – izračunavanje bruto dobiti
U prvom koraku od neto prodaje (Net Sales) oduzima se trošak prodate robe (COGS).
Bruto dobit = Neto prodaja − Trošak prodate robe
Gross Profit = Net Sales − COGS
Ako je neto prodaja 500.000 USD, a trošak prodate robe 200.000 USD:
Bruto dobit = 500.000 − 200.000 = 300.000 USD
Bruto dobit pokazuje koliko kompaniji ostaje od prodaje nakon pokrića direktnih troškova proizvodnje ili nabavke prodate robe.
Drugi korak – izračunavanje operativne dobiti
U drugom koraku od bruto dobiti oduzimaju se operativni troškovi (Operating Expenses), kao što su troškovi prodaje, opšti i administrativni troškovi i drugi troškovi povezani sa redovnim poslovanjem.
Operativna dobit = Bruto dobit − Operativni troškovi
Operating Income = Gross Profit − Operating Expenses
Ako operativni troškovi iznose 150.000 USD:
Operativna dobit = 300.000 − 150.000 = 150.000 USD
Operativna dobit pokazuje koliko je kompanija zaradila od svojih redovnih poslovnih aktivnosti, pre uključivanja prihoda i rashoda koji nisu direktno povezani sa osnovnim poslovanjem.
Treći korak – izračunavanje neto dobiti
U trećem koraku u rezultat poslovanja uključuju se neoperativni prihodi i rashodi, kao i porez na dobit.
Na primer, ako kompanija pored operativne dobiti od 150.000 USD ima neto neoperativni prihod od 10.000 USD, dobit pre poreza iznosi:
Dobit pre poreza = Operativna dobit + Neto neoperativni prihod
150.000 + 10.000 = 160.000 USD
Nakon odbijanja poreza na dobit dobija se neto dobit (Net Income).
Dakle, pojednostavljeno:
Neto dobit = Dobit pre poreza − Porez na dobit
Net Income = Income Before Tax − Income Tax
Ovakva struktura omogućava da se jasno vidi na koji način kompanija dolazi od prihoda od prodaje do konačnog rezultata poslovanja.
Prednosti višestepenog bilansa uspeha
Jasno prikazuje bruto dobit
Višestepeni bilans uspeha posebno prikazuje bruto dobit (Gross Profit), što omogućava lakšu analizu profitabilnosti prodaje.
Na osnovu bruto dobiti može se izračunati bruto marža (Gross Margin), koja pokazuje koliki procenat neto prodaje kompaniji ostaje nakon pokrića troška prodate robe. Bruto marža se može porediti sa rezultatima iz prethodnih perioda i sa kompanijama iz iste industrije.
Jasno prikazuje operativnu dobit
Višestepeni bilans uspeha posebno prikazuje operativnu dobit (Operating Income), odnosno rezultat koji kompanija ostvaruje iz svog osnovnog poslovanja.
Ovaj podatak je koristan za procenu efikasnosti poslovnog modela jer pokazuje rezultat poslovanja pre uključivanja neoperativnih prihoda i rashoda i poreza.
Omogućava detaljniju analizu poslovanja
Razdvajanjem poslovnih i neoperativnih stavki, višestepeni bilans uspeha omogućava korisnicima finansijskih izveštaja da lakše utvrde odakle potiče ostvarena dobit.
Na primer, visoka neto dobit može biti posledica snažnog osnovnog poslovanja, ali može uključivati i značajan prihod od kamata, prodaje imovine ili drugih aktivnosti koje nisu deo osnovnog poslovnog modela.
Prikazuje neto dobit
Na kraju bilansa uspeha nalazi se neto dobit (Net Income) ili neto gubitak (Net Loss).
Ako su ukupni prihodi nakon svih rashoda i poreza veći od ukupnih troškova, kompanija ostvaruje neto dobit. Ako su rashodi veći od prihoda, rezultat je neto gubitak.
Neto dobit predstavlja konačan rezultat poslovanja za posmatrani period i jednu je od najvažnijih stavki za investitore i druge korisnike finansijskih izveštaja.
Višestepeni i jednostepeni bilans uspeha
Osnovna razlika između ova dva formata je nivo detaljnosti.
Jednostepeni bilans uspeha (Single-step Income Statement) sabira prihode i rashode u šire kategorije i do neto rezultata dolazi jednostavnijom računicom.
Višestepeni bilans uspeha (Multi-step Income Statement) koristi više međukoraka i posebno prikazuje bruto dobit, operativnu dobit i rezultat nakon neoperativnih stavki i poreza.
Zbog toga je višestepeni format posebno koristan kada je potrebno detaljnije analizirati profitabilnost osnovnog poslovanja, strukturu troškova i izvore ostvarene dobiti.
Zaključak
Višestepeni bilans uspeha (Multi-step Income Statement) pruža detaljan prikaz finansijskog rezultata kompanije tako što poslovne prihode i rashode razdvaja od neoperativnih stavki i kroz više koraka prikazuje formiranje dobiti.
Njegova ključna prednost je u tome što omogućava odvojenu analizu bruto dobiti, operativne dobiti i neto dobiti, čime se dobija jasnija slika o profitabilnosti i efikasnosti poslovanja.